پارگی رباط صلیبی، در واقع نوعی آسیب زانو بوده که شامل کشیدگی یا پارگی یکی از رباطهای صلیبی داخل مفصل زانو است. زانو دارای دو رباط صلیبی جلویی که قدامی (ACL)هم نامیده میشود و رباط متقاطع خلفی (PCL) است. این رباطها با اتصال استخوان ران به ساق پا، باعث ثابت ماندن زانو میشوند. رباط صلیبی جلویی یا قدامی، بیشتر در معرض آسیب است و این موضوع بیشتر در ورزشکاران رایج است. این آسیب به گونه ای است که حضور یک پرستار در منزل در تمامی مراحل آن بسیار مفید است.
بهطورکلی، در صورت شدت نیروی وارد شده، ممکن است در رباط طرفی داخلی و همچنین منیسک داخلی و رباط متقاطع جلویی پارگی رخ دهد. پارگی رباط صلیبی، در میان ورزشکاران حرفهای به یک نگرانی تبدیل شده است؛ زیرا آسیب و پارگی رباط صلیبی همانند ورم بدن در سالمندان میتواند بر کیفیت زندگی ورزشکاران تاثیر بگذارد. در ادامه به بررسی علائم، علت و راههای درمان آسیب رباط صلیبی میپردازیم.
علائم و نشانههای پارگی رباط صلیبی
دو رباط صلیبی قدامی و خلفی که در ناحیه زانو قرار دارند، در نحوه حرکت کردن نقش مهمی دارند. اگر درد بالتر از زانو و در بخش داخلی ران قرار داشت احتمالا دچار کشیدگی کشاله ران شده اید. همانطور که میدانید، رباط صلیبی قدامی در نقطه مرکز زانو قرار داشته و کنترل ساق پا را هنگام چرخیدن و همچنین حرکت کردن رو به جلو را بر عهده دارد؛ و رباط صلیبی خلفی که در مرکز زانو قرار دارد، حرکت رو به عقب ساق پا را مورد کنترل قرار میدهد. در صورتی که هر کدام از این رباطهای صلیبی پاره گردند، باعث ایجاد علائمی میشوند که در ادامه به آنها میپردازیم:
احساس درد:
در صورت داشتن آسیب جزئی، امکان دارد دردی احساس نکرده و یا درد کمی در امتداد خط مفصل زانو حس کنید. برخی از افراد ممکن است در هنگام ایستادن و یا فشار وارد کردن به پا، درد شدیدی را تجربه نمایند.
تورم:
در صورت آسیب دیدن رباط صلیبی، زانو در 24 ساعت اول دچار ورم میشود. در این صورت میتوانید با استفاده از گذاشتن یخ بر روی زانوی خود و همچنین بالا بردن آن، درد ناشی از ورم را کنترل کنید.
دامنه حرکتی کمتر:
در صورت وارد شدن آسیب به رباط صلیبی شما، توانایی خم و راست کردن و چرخاندن پای خود را از دست میدهید.
ایجاد مشکل در راه رفتن:
در صورت آسیب دیدن رباط صلیبی، حتی اگر توانایی ایستادن بر روی پاهای خود را دارید، در حرکت کردن با مشکل مواجه خواهید شد. در این حالت، برخی از افراد احساس شل شدن مفصل زانوی خود را دارند. در این صورت وجود پرستار در منزل میتواند کمک کننده باشد.
حساسیت به لمس:
اگر در رباط صلیبی هرگونه مشکلی ایجاد شود، شخص آسیب دیده با یک لمس کوچک هم احساس درد خواهد کرد.
به نقل از آکادمی جراحان ارتوپد آمریکا orthoinfo.aaos.org :
هنگامی که به رباط صلیبی قدامی خود آسیب میزنید، ممکن است صدایی از پارگی بشنوید و احساس کنید زانوی خود از زیر خود خارج میشود. سایر علائم معمول عبارتند از:
- درد همراه با تورم. در عرض 24 ساعت، زانوی شما متورم خواهد شد. اگر نادیده گرفته شود، تورم و درد ممکن است خود به خود از بین برود. با این حال، اگر بخواهید به ورزش بازگردید، احتمالاً زانوی شما ناپایدار خواهد بود و خطر آسیب بیشتر به غضروف محافظ (منیسک) زانوی خود را دارید.
- از دست دادن دامنه کامل حرکت
- حساسیت در امتداد خط مشترک
- ناراحتی هنگام راه رفتن
چه عواملی باعث پارگی رباط صلیبی میشوند؟
پارگی رباط صلیبی، در افراد میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد. در ادامه به بررسی برخی از این عوامل میپردازیم:
- انجام فعالیتهای ورزشی: پارگی یا آسیب دیدن رباط صلیبی در بسیاری از فعالیتهای ورزشی مانند سکوتر، فوتبال، بسکتبال و غیره ممکن است رخ دهد؛ زیرا در این ورزشها، تغییرات ناگهانی جهت و حرکت زانو وجود دارد و در نتیجه احتمال آسیب دیدن رباط صلیبی افزایش مییابد.
- حوادث و تصادفات: در برخی از تصادفات و یا حوادث، مانند وارد شدن ضربه به زانو و سقوط از پرتگاه یا کوه هنگامی که زانو خم شده میتواند آسیب جدی به رباط صلیبی وارد گردد.
- سن: یکی دیگر از دلایل آسیب به رباط صلیبی، افزایش سن است؛ زیرا با افزایش سن، رباطهای صلیبی در زانو ضعیفتر شده و ممکن است باعث پاره شدن آن شود.
- عوامل آناتومیک: بعضی از افراد به دلیل برخی از عوامل آناتومیک، مستعد پارگی و آسیب دیدگی رباط صلیبی هستند. به طور مثال، بعضی از افراد دارای رباط صلیبی ضعیفتری هستند بنابراین، با کمی فشار به راحتی پاره میشود.
- عوامل غیرورزشی: بعضی از عوامل غیرورزشی از جمله تغییرات زیستی یا هورمونی، بیماریهای مربوط به ضعیف بودن رباطها و بیماریهای مربوط به زانو و آرتریت تمپورال، میتوانند به راحتی موجب پارگی رباط صلیبی گردند.
- ضربه مستقیم: در صورتی که در ورزشها، در اثر برخورد دو بازیگر به یکدیگر، ضربه به طور مستقیم بر زانو وارد شود، احتمال آسیب دیدن رباط صلیبی وجود دارد.
- فشار مکرر بر زانو: در صورت وارد شدن فشار به صورت مداوم بر روی مفصل زانو، به تدریج رباطهای صلیبی ضعیفتر شده و احتمال آسیب دیدن افزایش مییابد.
نحوه تشخیص پارگی رباط صلیبی
برای تشخیص پارگی رباط صلیبی اقدامات زیر صورت میگیرد:
معاینه فیزیکی:
پارگی رباط صلیبی، با ایجاد مشکل در رباطهای دیگر، منیسک یا غضروف، کپسول مفصلی همراه است. تشخیص پارگی رباط صلیبی بالینی بوده و بهتر است معاینه توسط فرد حاذق حتی بر MRI انجام شود. گاهی اوقات ورم کردن مفصل به دلیل خونریزی داخلی که این تورم در مدت زمان کوتاهی خود را نشان میدهد.
گاهی اوقات هم به دلیل گیر افتادن قسمت باقی مانده، رباط صلیبی دچار آسیب و پارگی شده و زانو به طور کامل باز نمیشود؛ بنابراین باید توجه داشته باشید که پارگی رباط صلیبی قدامی میتواند با دررفتگی یا نیمه در رفتگی کشکک زانو همراه گردد. پس باید معاینه در قسمت کشکک زانو هم انجام گردد.
انجام تستهای تصویربرداری:
تستهای تصویربرداری در تشخیص پارگی رباط صلیبی به صورت زیر است:
- تصویربرداری اشعه ایکس: اشعه ایکس آسیب وارد شده در رباط صلیبی قدامی را نشان نمیدهد. ولی با استفاده از این روش، میتوان شکستگیهای استخوان را تشخیص داد.
- ام آر آی: ام آر آی یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی، از بافت های نرم همانند رباط صلیبی تصویرهای واضحی را نشان میدهد.
پارگی رباط صلیبی زانو چگونه است؟
بهطورکلی، بیشتر آسیبهای وارد شده به رباط صلیبی قدامی به همراه وارد شدن آسیب به قسمتهای دیگر زانو مانند منیسک، غضروف مفصلی و رباطهای دیگر است. پارگی و آسیب رباط صلیبی میتواند بر اساس شدت، به سه درجه تقسیمبندی گردد:
- پارگی رباط صلیبی درجه یک یا خفیف:
در این شرایط، رباط در اثر پیچ خوردگی درجه یک و کشیدگی دچار آسیب خفیف شده است؛ ولی میتواند مفصل زانو را ثابت نگه دارد.
درمان: برای درمان رباط صلیبی درجه یک، بهتر است از روشهایی مانند گذاشتن یخ، برای کاهش درد و التهاب استفاده کنید؛ و سپس برای تقویت عضلات، تمرینات حرکتی مفصل انجام شود. هدف اصلی از درمان در این درجه از آسیب، کاهش التهاب و همچنین ترمیم مجدد بافتهای آسیب دید است. - پارگی رباط صلیبی درجه دو یا جزئی:
در این شرایط، رباط در اثر پیچ خوردگی درجه دو، کشیده شده و باعث شل شدگی رباط گشته است. این وضعیت، به طور نادر اتفاق میافتد.
درمان: در این درجه از آسیب هم درمان شبیه به مرحله قبل است؛ اما به علت وارد شدن آسیب بیشتر، بهتر است از یک بریس برای حفاظت از بافت ها استفاده شود. - پارگی رباط صلیبی درجه سه یا شدید:
این شرایط که پارگی کامل رباط اتفاق میافتد، رباط دو قسمت شده و مفصل زانو به حالت ناپایدار درمیآید.
درمان: در این درجه که پارگی به طور کامل اتفاق افتاده است نیاز به عمل جراحی است. اگر فرد بیمار مسن باشد به دلیل وجود دیسک کمر در سالمندان، انجام عمل جراحی به دلیل ضعف بدنی فرد توصیه نمیگردد؛ اما اگر فرد آسیب دیده جوان بوده و در حین ورزش حرفهای دچار آسیب شده، میتوان برای درمان او از عمل جراحی استفاده نمود. همچنین در بیمارانی که هم رباط متقاطع جلویی و هم رباط طرفی داخلی دچار آسیب و پارگی کامل شود، عمل جراحی را به علت جلوگیری کردن از فیبروز مفصلی به تاخیر میاندازند.
روشهای درمان پارگی رباط صلیبی بدون عمل جراحی
در صورت شدید نبودن آسیب وارد شده به رباط صلیبی، میتوان بدون استفاده از جراحی به درمان آن پرداخت. به همین دلیل، در بیمار این امکان ایجاد میشود که فعالیتهای روزانهی خود را انجام دهد. بهطورکلی، هدف از این انجام این روشهای درمانی، کاهش تورم و درد ناشی از آسیب دیدگی، انجام امور قبل از آسیب دیدگی، ایجاد دامنه حرکت طبیعی در مفصل به طور کامل، بازگشت توانایی است. انواع روشهای درمانی پارگی رباط صلیبی عبارتاند از:
تجویز دارو:
در آسیب دیدگی و پارگی رباط صلیبی، در هنگام ایجاد درد و تورم اولیه، فرد در ابتدا بهتر است اقدام به درمان با دارو کند. در این شرایط پزشک، مصرف انواع داروهای مسکن و ضدالتهابی و غیراستروئیدی را برای کاهش درد تجویز میکند.
فیزیوتراپی زانو:
فیزیوتراپی زانو، یکی دیگر از روشهای درمان رباط صلیبی است که انجام فعالیتهای ورزشی و روشهای فیزیوتراپی عملکرد طبیعی زانو را میتواند بهبود دهد. استفاده از این روش، علاوه بر بهبود استحکام میتواند به ثابت ماندن مفصل کمک کند.
تزریق پیآرپی:
یکی دیگر از روشها برای درمان پارگی رباط صلیبی، تزریق پیآرپی و یا پلاسمای غنی شده از پلاکتها است. این روش که یکی از موثرترین راههای درمان پارگی رباط صلیبی است، نه تنها به رفع کامل علائم پارگی کمک میکند، بلکه باعث بهبودی سریع آن میگردد.
تزریق گاز اوزون:
بهطورکلی، از تزریق گاز اوزون در پارگیهای رباط صلیبی، برای درمان درد زانو و سایر مشکلات ایجاد شده در زانو استفاده میگردد. با استفاده از این روش، میتوانید جریان خون را در بافت های آسیب دیده افزایش دهید. همچنین با تامین نمودن مواد مغذی برای بافت ها میتوانید سرعت بهبودی را افزایش دهید.
جمعبندی
همانطور که در قسمت بالا اشاره کردیم، پارگی رباط صلیبی به عنوان یک آسیب جدی و شایع، میتواند بر زندگی فرد تاثیر منفی بگذارد. به همین دلیل، دانستن علل ایجاد، علائم و تشخیص آن و همچنین راههای درمان میتواند در مدیریت این بیماری کمک کننده باشد.
شما میتوانید با اقدامات پیشگیرانه و اهمیت دادن به سلامت زانوی خود، از به وجود آمدن آسیبهای احتمالی دیگر جلوگیری نمایید. مرکز پرستار اول، به عنوان یک موسسه پرستاری، میتواند با ارائه خدمات باکیفیت به مراقبت از عزیزان شما بپردازد. این مرکز با اعزام پرستاران با سابقه و با تجربه، به منزل شما ضامن سلامتی عزیزان شما است.
سوالات متداول
چه زمان بعد از آسیب به رباط صلیبی قدامی میتوان برای جراحی اقدام نمود؟
ورزشکاران حرفهای که بعد از پاره شدن رباط صلیبی، مشکلاتی در چرخش، خم کردن زانوهای خود میشوند، باید سریع برای جراحی اقدام نمایند زیرا چرخشهای متناوب به غضروف مفصل و منیسک آسیب وارد میکند.
آیا بازسازی ACL منجر به تعویض مفصل زانو میگردد؟
خیر، هنگامی که فردی دچار آسیب زانو میگردد، مخصوصا زمانی که بافت منیسک او آسیب میبیند به وجود آمدن آرتروز افزایش مییابد. بهطورکلی، بیمارانی که بازسازی رباط صلیبی انجام میدهند، 50% شانس مبتلا شدن به آرتریت را بعد از 20 سال دارند.
چه زمانی بعد از جراحی بازسازی رباط صلیبی امکان حرکت وجود دارد؟
بهطورکلی بیشتر بیماران بعد از دو هفته میتوانند بر روی پاهای خود بایستند ولی باز هم برای حرکت کردن به کمک نیاز دارند. ولی برخی از بیماران مدت بیشتری را با عصا گذرانده تا از حرکت کردن خود اطمینان حاصل کنند.
