علت گریه نوزاد چیست؟ بررسی دلایل بی قراری و روش های آرام کردن نوزاد

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

بیشتر نوزادان هر روز مدتی گریه می کنند و این موضوع در هفته های اول زندگی کاملاً طبیعی است. اما زمانی که گریه طولانی می شود، به سختی آرام می شود یا با علائم دیگری همراه است، معمولاً این سؤال برای والدین یا حتی پرستار کودک در منزل پیش می آید که علت گریه نوزاد چیست و آیا لازم است به پزشک مراجعه کنند یا خیر.

دلیل گریه نوزاد همیشه یکسان نیست. گرسنگی، خواب آلودگی، پوشک خیس، کولیک، ریفلاکس، دندان درآوردن و حتی بعضی عفونت ها می توانند باعث بی قراری شوند. از طرفی، بعضی نشانه ها مانند تب، بی حالی یا مشکل در تنفس نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند. شناخت این تفاوت ها به والدین و پرستار کودک در منزل کمک می کند علت گریه را دقیق تر تشخیص دهند، اقدامات اولیه مناسبی انجام دهند و در صورت مشاهده علائم هشداردهنده، بدون اتلاف وقت برای دریافت مراقبت پزشکی اقدام کنند.

علت گریه نوزاد چیست؟

گریه تنها راهی است که نوزاد در ماه های اول زندگی می تواند نیازها و ناراحتی های خود را بیان کند. برخلاف کودکان بزرگ تر، او نمی تواند بگوید گرسنه است، احساس درد دارد یا از گرما و سرما کلافه شده است.

به نقل از سایت HealthyChildren وابسته به American Academy of Pediatrics (AAP):

گریه مهم ترین راه ارتباطی نوزاد با والدین است. نوزاد از طریق گریه گرسنگی، ناراحتی، درد یا نیاز به آرامش را بیان می کند و این رفتار در ماه های اول زندگی بخشی طبیعی از روند رشد او محسوب می شود.

تشخیص علت گریه نوزاد همیشه آسان نیست، چون یک علامت ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. برای مثال، بی قراری بعد از شیر خوردن می تواند به بلعیدن هوا، ریفلاکس یا حتی سیر نشدن نوزاد مربوط باشد.

در بعضی نوزادان هم گریه زمانی شروع می شود که هنوز گرسنه هستند یا شیر کافی دریافت نکرده اند، در حالی که والدین تصور می کنند علت بی قراری چیز دیگری است. شناخت نشانه های گرسنگی و سیری نوزاد در چنین شرایطی کمک می کند علت گریه دقیق تر تشخیص داده شود و از تغذیه بیش از حد یا ناکافی جلوگیری شود.

از طرف دیگر، گریه های طولانی و غیرقابل آرام شدن گاهی نشانه بیماری هایی مانند کولیک، عفونت یا مشکلات گوارشی هستند و به بررسی پزشکی نیاز دارند. به همین دلیل بهتر است علاوه بر خود گریه، به زمان شروع، مدت آن و علائم همراه نیز توجه شود.

رایج ترین علت های گریه نوزاد

در بیشتر موارد، گریه نوزاد با برطرف شدن علت آن کاهش پیدا می کند. اما اگر گریه بیش از دو تا سه ساعت ادامه داشته باشد، با تب، استفراغ، مشکل در تنفس، بی حالی یا تغییر رنگ پوست همراه شود، نباید آن را طبیعی تلقی کرد و لازم است نوزاد هرچه زودتر توسط پزشک معاینه شود.

گریه نوزاد در هر سن چه دلیلی دارد؟

شدت و علت گریه نوزاد با افزایش سن تغییر می کند. گریه ای که در هفته های اول زندگی طبیعی است، ممکن است در چند ماه بعد به دلیل دیگری ایجاد شود. به همین دلیل هنگام بررسی علت گریه، باید سن نوزاد هم در نظر گرفته شود.

گریه نوزاد تازه متولد شده

در روزها و هفته های اول پس از تولد، بیشتر گریه ها به نیازهای اولیه نوزاد مربوط می شود. معده نوزاد کوچک است و به همین دلیل زود به زود گرسنه می شود. علاوه بر این، تغییر دمای محیط، پوشک خیس یا نیاز به تماس با مادر نیز می تواند باعث بی قراری او شود.

در این سن اگر نوزاد به خوبی شیر می خورد، وزن گیری مناسبی دارد و بعد از رفع نیازهایش آرام می شود، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد.

گریه نوزاد یک تا دو ماهه

از حدود دو هفتگی تا پایان ماه دوم، میزان گریه بسیاری از نوزادان بیشتر می شود. یکی از شایع ترین علت ها در این دوره، کولیک یا دل درد شیرخواران است. این گریه ها معمولاً در ساعات عصر یا شب اتفاق می افتند و حتی با بغل کردن یا شیر دادن هم ممکن است سریع متوقف نشوند.

اگر گریه های نوزاد بیشتر از سه ساعت در روز، بیش از سه روز در هفته و حداقل سه هفته ادامه داشته باشد، احتمال کولیک بیشتر مطرح می شود.

گریه نوزاد سه تا چهار ماهه

در این سن بسیاری از نوزادان نسبت به قبل آرام تر می شوند، اما هنوز ممکن است به علت نفخ، ریفلاکس، خواب آلودگی یا تحریک بیش از حد محیط گریه کنند. بعضی نوزادان نیز به صداهای بلند، نور زیاد یا شلوغی محیط حساس هستند و با گریه واکنش نشان می دهند.

گریه نوزاد بعد از شش ماهگی

بعد از شش ماهگی، علاوه بر نیازهای جسمی، عوامل دیگری هم در گریه نوزاد نقش دارند. دندان درآوردن نوزاد، اضطراب جدایی از والدین، بیماری های ویروسی و حتی خستگی ناشی از بازی یا فعالیت زیاد از علت های شایع بی قراری در این دوره هستند.

اگر گریه در این سن ناگهانی و شدید باشد یا همراه با تب، بی حالی، استفراغ یا کاهش اشتها دیده شود، بهتر است نوزاد توسط پزشک بررسی شود.

علت گریه نوزاد بعد از شیر خوردن

گریه نوزاد بعد از شیر خوردن همیشه به این معنا نیست که شیر کافی نخورده است. بعضی نوزادان بعد از تغذیه به دلیل بلعیدن هوا، ریفلاکس یا احساس ناراحتی در معده بی قرار می شوند. در بعضی موارد هم علت گریه این است که نوزاد هنوز گرسنه است یا به هر دلیلی شیر کافی دریافت نکرده است. برای تشخیص علت باید علاوه بر زمان گریه، به علائمی مانند بالا آوردن شیر، جمع کردن پاها، نفخ یا تمایل دوباره به مکیدن نیز توجه کرد.

شایع ترین علت های گریه نوزاد بعد از شیر خوردن:

• بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن
• نیاز به آروغ زدن
• ریفلاکس یا برگشت شیر به مری
• سیر نشدن نوزاد
• تغذیه بیش از حد
• حساسیت به پروتئین شیر گاو
• کولیک یا قولنج نوزاد

جدول علت گریه نوزاد بعد از شیر خوردن و علائم هر کدام

علت گریه نوزاد در خواب

گریه نوزاد در خواب همیشه نشانه یک مشکل جدی نیست. نوزادان به ویژه در ماه های اول زندگی، چرخه خواب کوتاه تری نسبت به بزرگسالان دارند و ممکن است هنگام جابه جایی بین مراحل خواب، چند دقیقه گریه یا بی قراری داشته باشند. اگر بعد از چند لحظه دوباره آرام شوند و خوابشان ادامه پیدا کند، معمولا جای نگرانی نیست.

با این حال، اگر نوزاد هر بار با گریه شدید از خواب بیدار می شود یا گریه با تب، استفراغ، بی حالی یا کاهش شیر خوردن همراه است، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.

علت های رایج گریه نوزاد در خواب:

• گرسنگی
• خواب سبک و تغییر چرخه خواب
• خیس بودن پوشک
• گرم یا سرد بودن محیط
• گرفتگی بینی
• ریفلاکس
• دندان درآوردن
• بیماری یا تب

جدول علت های گریه نوزاد در خواب و علائم هر کدام 

اگر هنگام خواب علاوه بر گریه، صداهای غیرمعمول مانند ناله، خرخر یا غرغر از نوزاد می شنوید، بهتر است این علائم را در کنار یکدیگر بررسی کنید. بسیاری از این صداهای نوزاد در خواب طبیعی هستند، اما گاهی می توانند با گرفتگی بینی یا مشکلات تنفسی ارتباط داشته باشند و نیاز به ارزیابی بیشتر داشته باشند.

چه زمانی گریه نوزاد خطرناک است؟

بیشتر موارد گریه نوزاد طبیعی است و با برطرف شدن علت آن، کودک آرام می شود. اما گاهی گریه می تواند نشانه یک مشکل جدی باشد که نباید نادیده گرفته شود. اگر گریه ناگهانی شروع شود، شدت زیادی داشته باشد یا با علائم غیرعادی همراه باشد، لازم است نوزاد هرچه زودتر توسط پزشک معاینه شود.

به نوشته سایت American Academy of Pediatrics (AAP):

اگر نوزادِ زیر 3 ماه دچار تب شود یا گریه او با کاهش هوشیاری، مشکلات تنفسی، استفراغ مکرر یا بی حالی همراه باشد، باید بدون تاخیر به مراکز درمانی مراجعه کرد.

هرچند این علائم همیشه به معنای وجود یک بیماری خطرناک نیستند، اما بررسی سریع آنها می تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.

نشانه هایی که گریه نوزاد را به یک وضعیت اورژانسی تبدیل می کنند 

در بعضی موارد والدین تصور می کنند گریه شدید فقط به دلیل دل درد یا خستگی است، در حالی که بیماری هایی مانند عفونت ادراری، پیچ خوردگی بیضه در نوزاد پسر، انواژیناسیون روده یا حتی آسیب های ناشی از زمین خوردن نیز می توانند با بی قراری شدید خود را نشان دهند. به همین دلیل اگر علت گریه مشخص نیست و نوزاد آرام نمی شود، بهتر است منتظر نمانید.

چرا نباید نوزاد را هنگام گریه، شدید تکان داد؟

یکی از خطرناک ترین واکنش ها هنگام گریه طولانی نوزاد، تکان دادن شدید او برای ساکت شدن است. این کار ممکن است باعث سندروم نوزاد تکان خورده (Shaken Baby Syndrome) شود که می تواند به خونریزی مغزی، آسیب دائمی مغز، نابینایی یا حتی مرگ منجر شود.

اگر احساس می کنید خسته یا کلافه شده اید:

1. نوزاد را در محل امن مانند تخت خوابش قرار دهید.
2. چند دقیقه از اتاق خارج شوید و آرامش خود را حفظ کنید.
3. از یکی از اعضای خانواده کمک بگیرید.
4. اگر گریه ادامه دارد و علت آن مشخص نیست، با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.

چگونه علت گریه نوزاد را تشخیص دهیم؟

تشخیص علت گریه نوزاد همیشه با شنیدن صدای گریه امکان پذیر نیست. بسیاری از نوزادان هنگام گرسنگی، خواب آلودگی، درد یا حتی خستگی به یک شکل گریه می کنند. به همین دلیل بهتر است به جای حدس زدن، چند مورد را به ترتیب بررسی کنید. این کار هم باعث می شود سریع تر علت پیدا شود و هم از نگرانی بی مورد جلوگیری می کند.

پزشکان معمولا توصیه می کنند ابتدا شایع ترین علت ها بررسی شوند و اگر نوزاد همچنان آرام نشد یا علائم غیرطبیعی داشت، برای معاینه به پزشک مراجعه شود.

برای پیدا کردن علت گریه نوزاد این مراحل را به ترتیب انجام دهید:

1. گرسنگی نوزاد را بررسی کنید.

اگر آخرین وعده شیر چند ساعت قبل بوده یا نوزاد علائم گرسنگی مانند مکیدن انگشت، باز کردن دهان یا چرخاندن سر به سمت سینه را نشان می دهد، ابتدا او را شیر بدهید. گاهی والدین تصور می کنند هر گریه ای نشانه گرسنگی است، در حالی که نوزادی که سیر شده باشد معمولا سر خود را برمی گرداند، مکیدن را متوقف می کند و دیگر تمایلی به ادامه شیر خوردن ندارد.

2. پوشک را کنترل کنید.

خیس بودن یا کثیف شدن پوشک یکی از علت های رایج بی قراری به ویژه در ماه های اول زندگی است.

3. دمای محیط و لباس نوزاد را بررسی کنید.

لباس خیلی گرم یا خیلی نازک می تواند باعث ناراحتی شود. بهتر است نوزاد فقط یک لایه لباس بیشتر از بزرگسالان بپوشد.

4. به خواب آلودگی توجه کنید.

بعضی نوزادان وقتی بیش از حد خسته می شوند، سخت تر به خواب می روند و گریه آنها بیشتر می شود.

5. علائم بیماری را بررسی کنید.

تب، استفراغ، اسهال، سرفه، بی حالی یا کاهش اشتها می توانند نشانه بیماری باشند و نباید نادیده گرفته شوند.

6. به الگوی گریه دقت کنید.

اگر گریه بیشتر عصرها اتفاق می افتد، با جمع کردن پاها همراه است و چند ساعت طول می کشد، احتمال کولیک بیشتر می شود. اگر بعد از شیر خوردن و خوابیدن آرام می شود، ممکن است علت ساده تری داشته باشد.

برای آرام کردن گریه نوزاد چه کار کنیم؟

بعد از اینکه مطمئن شدید نوزاد گرسنه نیست، پوشک او تمیز است و علائم هشدار مانند تب یا بی حالی ندارد، می توانید از چند روش ساده برای آرام کردن او استفاده کنید. البته هیچ روشی برای همه نوزادان یکسان عمل نمی کند. ممکن است یک نوزاد با آغوش گرفتن آرام شود و نوزاد دیگر با حرکت آرام یا شنیدن صدای یکنواخت.

نکته مهم این است که هنگام گریه نوزاد آرامش خود را حفظ کنید. استرس والدین گاهی باعث می شود نوزاد دیرتر آرام شود و شرایط برای همه سخت تر شود.

روش های موثر برای آرام کردن نوزاد

• نوزاد را در آغوش بگیرید و به آرامی راه بروید.
• اگر زمان شیر خوردن رسیده است، به او شیر بدهید.
• پوشک را بررسی و در صورت نیاز تعویض کنید.
• محیط را آرام، کم نور و کم صدا نگه دارید.
• نوزاد را به آرامی قنداق کنید، البته فقط در ماه های اول و تا زمانی که هنوز توانایی غلت زدن ندارد.
• از صدای یکنواخت مانند صدای پنکه یا نویز سفید استفاده کنید.
• به آرامی پشت یا شکم نوزاد را ماساژ دهید.
• اگر احتمال کولیک وجود دارد، پس از شیر خوردن آروغ نوزاد را بگیرید و چند دقیقه او را در وضعیت عمودی نگه دارید.

اگر با وجود انجام این کارها، گریه بیشتر در ساعات عصر و شب تکرار می شود و با جمع کردن پاها، قرمز شدن صورت و آرام نشدن نوزاد همراه است، احتمال کولیک مطرح می شود و لازم است توسط پزشک ارزیابی شود.

هنگام گریه نوزاد از انجام این کارها خودداری کنید

• نوزاد را با شدت تکان ندهید.
• بدون تجویز پزشک از داروهای آرام بخش یا شربت های گیاهی استفاده نکنید.
• اجازه ندهید نوزاد برای مدت طولانی بدون بررسی علت گریه کند.
• اگر احساس خستگی یا عصبانیت می کنید، از یکی از اعضای خانواده کمک بگیرید.
• اگر گریه نوزاد با تب، بی حالی، استفراغ، تشنج یا مشکلات تنفسی همراه است، درمان خانگی را ادامه ندهید و به پزشک مراجعه کنید.

چه زمانی استفاده از پرستار کودک در منزل می تواند کمک کننده باشد؟

گاهی علت گریه نوزاد بیماری نیست، بلکه والدین به دلیل خستگی، کم خوابی یا نداشتن تجربه کافی در تشخیص نیازهای کودک دچار اضطراب می شوند. در این شرایط حضور پرستار کودک در منزل می تواند به آرام تر شدن شرایط کمک کند.

پرستار با تجربه، وضعیت نوزاد را ارزیابی می کند، در تغذیه، خواب، آروغ گرفتن، تعویض پوشک و آرام کردن کودک به والدین کمک می کند و اگر علائم غیرطبیعی مشاهده شود، مراجعه به پزشک را پیشنهاد می دهد. این موضوع به ویژه در هفته های اول پس از تولد یا برای خانواده هایی که اولین فرزند خود را دارند، می تواند فشار جسمی و روانی والدین را تا حد زیادی کاهش دهد.

چه زمانی برای گریه نوزاد به پزشک مراجعه کنیم؟

همه گریه های نوزاد نیاز به مراجعه فوری به پزشک ندارند، اما اگر گریه ها تکرار شوند، علت مشخصی نداشته باشند یا با وجود برطرف کردن نیازهای اولیه همچنان ادامه پیدا کنند، بهتر است نوزاد توسط پزشک معاینه شود. گاهی یک مشکل ساده مانند عفونت گوش یا ریفلاکس باعث بی قراری مداوم می شود و فقط با معاینه قابل تشخیص است.

اگر احساس می کنید الگوی گریه نوزاد نسبت به قبل تغییر کرده یا رفتار او غیرعادی شده است، مراجعه زودهنگام به پزشک می تواند از پیشرفت بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.

در این شرایط بهتر است نوزاد را نزد پزشک ببرید:

• نوزاد کمتر از سه ماه سن دارد و تب کرده است.
• گریه بدون علت مشخص بارها در طول روز تکرار می شود.
• نوزاد با وجود شیر خوردن، تعویض پوشک و خواب کافی همچنان آرام نمی شود.
• گریه با استفراغ، اسهال، کاهش اشتها یا کاهش دفعات ادرار همراه است.
• نوزاد هنگام گریه بی حال، خواب آلود یا کم واکنش به نظر می رسد.
• گریه با بثورات پوستی، تورم یا تغییر رنگ پوست همراه شده است.
• احساس می کنید شدت یا نوع گریه با روزهای قبل تفاوت دارد و موضوع برایتان نگران کننده است.

در بسیاری از موارد معاینه پزشک فقط برای اطمینان از سلامت نوزاد انجام می شود و مشکل جدی وجود ندارد. با این حال، مراجعه به موقع می تواند باعث تشخیص زودهنگام بیماری هایی شود که در مراحل اولیه فقط با گریه و بی قراری خود را نشان می دهند.

جمع بندی

گریه نوزاد بخشی طبیعی از رشد اوست و اولین راهی است که برای بیان نیازهای خود از آن استفاده می کند. گرسنگی، خواب آلودگی، کولیک، خیس بودن پوشک یا حتی نیاز به آغوش گرفتن از شایع ترین علت های گریه هستند. با این حال اگر گریه ناگهانی، بسیار شدید یا همراه با تب، بی حالی، استفراغ، تشنج یا مشکلات تنفسی باشد، باید هرچه سریع تر نوزاد توسط پزشک معاینه شود.

در بیشتر مواقع با دقت به زمان گریه، علائم همراه و بررسی نیازهای اولیه می توان علت بی قراری را پیدا کرد. اگر با وجود انجام این اقدامات، گریه نوزاد ادامه داشت یا آرام کردن او برایتان دشوار بود، کمک گرفتن از پزشک یا استفاده از خدمات پرستار کودک در منزل می تواند خیال شما را از سلامت و مراقبت صحیح کودک راحت تر کند.

سوالات متداول