انواع بیماری اعصاب و روان یا اختلالات روانی میتوانند تاثیرات عمیقی بر خلقوخو، تفکر، ادراک و رفتار فرد بگذارند. اگر علائمی مشابه نشانههای این اختلالات دارید یا به دلیل استرس و فشارهای زیاد در زندگی نگران هستید، توصیه میشود که حتماً با یک روانشناس یا روانپزشک مشورت کنید.
مثلا بیش فعالی در کودکان یکی از اختلالات روانی رایج است که میتواند در خلقوخو، تمرکز و رفتار کودکان تاثیر بگذارد. این اختلال که به عنوان اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) شناخته میشود، معمولا با علائمی مانند ناتوانی در تمرکز، فعالیت بیش از حد و واکنشهای ناگهانی همراه است. در این مقاله همراه ما باشید تا با این بیماریها آشنا شوید.
آشنایی با انواع اختلالات روانی و عصبی
انواع بیماری اعصاب و روان مانند بیماری ALS طیف وسیعی دارند و میتوانند علائم و نشانههای متنوعی را شامل شوند. این مشکلات عمدتاً بر رفتار، خلقوخو، احساسات و تفکرات فرد تاثیر میگذارند. اختلالات روانی میتوانند تمام جنبههای زندگی یک شخص را تحت تأثیر قرار دهند. در ادامه به بررسی این نوع بیماریها خواهیم پرداخت.
افسردگی، شایعترین اختلال روانی
افراد مبتلا به اختلالات افسردگی معمولاً احساس غم، ناامیدی، بیقراری و عصبانیت دارند و با احساس گناه دست و پنجه نرم میکنند. این موضوع در مورد افرادی که دارای بیماری صرع هستند، بیشتذ صدق میکند. تصمیمگیری، خوابیدن و خوردن برای آنها دشوار بوده و ممکن است افکار خودآزاری یا خودکشی داشته باشند. برخی از انواع اختلالات افسردگی شامل موارد زیر هستند:
- اختلال بینظمی خلق مخرب: کودکان مبتلا به این اختلال به طور مکرر دچار خشم شدید و تحریکپذیری میشوند.
- اختلال نارسایی پیش از قاعدگی: علائمی مانند افسردگی، اضطراب و تحریکپذیری که معمولاً یک تا دو هفته پیش از قاعدگی آغاز شده و چند روز پس از شروع خونریزی برطرف میشوند.
- اختلال افسردگی ناشی از مواد یا دارو: علائم افسردگی در این نوع اختلال، با مصرف یا قطع مصرف الکل، داروها یا سایر مواد ظاهر میشود.
- اختلال افسردگی ناشی از بیماریها: برخی افراد با بیماریهای مزمن مانند دیابت، سکته، پارکینسون، بیماریهای خودایمنی، درد مزمن، سرطان، عفونتها یا ایدز ممکن است دچار افسردگی شوند.
افراد مبتلا به افسردگی نیازمند مراجعه به کلینیکهای روانشناسی و مشاوره برای درمان هستند
اختلال روانی و عصبی اضطراب
اضطراب از انواع بیماری اعصاب و روان بوده که در شرایط و مواقع خاص امری طبیعی است. اما زمانی که این احساس بهطور مداوم و به شکل نگرانی یا ترس شدید بروز کند، به عنوان یک بیماری شناخته میشود. انواع مهم این اختلالات شامل موارد زیر است:
- اختلال پانیک: این اختلال شامل دورههایی از ترس یا اضطراب شدید با شروع و پایانی مشخص بوده و اغلب با ترس از فضاهای باز (بازار هراسی) همراه است. علائم آن شامل تپش قلب، تعریق، لرزش، احساس خفگی، درد در ناحیه سینه، تهوع، سرگیجه و ترس از دیوانگی یا مرگ میشود. بیماران مبتلا به این نوع اختلال، به کمک پرستار بیمار میتوانند به بهبودی سریعتر دست یابند.
- فوبیا یا هراس بیمارگونه: در این اختلال، فرد ترس شدید و مداومی از موقعیتها یا اشیاء خاص و یا مکانهای خاص تجربه میکند. فوبیا انواع مختلفی دارد از جمله فوبیای خاص، هراس از جمعیت و بازار هراسی.
- اختلال وسواس-اجبار: این اختلال شامل افکار، احساسات یا اندیشههای مزاحم و بازگشتی است (وسواس) که با رفتارهای آگاهانه و تکراری (اجبار) برای کاهش اضطراب همراه میشود. نمونههایی از این رفتارها شامل شمارش، وارسی، اجتناب و شستشو است.
- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD): این اختلال بهدنبال تجربه یا مشاهده یک حادثه شدید و آسیبزا ایجاد میشود. فرد به این حادثه با ترس و درماندگی پاسخ میدهد و اغلب آن را به صورت مکرر در ذهن خود بازسازی میکند، درحالیکه تلاش میکند از یادآوری آن دوری کند.
اختلالات گسستگی روانی و عصبی
یکی دیگر از این بیماریهای عصبی و روانی گسستگی است. مشابه با اختلال گسستگی، اختلال حمله خواب (نارکولپسی) به عنوان یک اختلالات نادر عصبی میتواند تأثیرات روانی عمیقی بر افراد مبتلا داشته باشد. افراد مبتلا به حمله خواب نیز با گسستها و تغییراتی در آگاهی و ادراک روبرو میشوند.
- فراموشی گسسته (آمنزیای تجزیهای): این نوع اختلال شامل از دست دادن موقتی حافظه به دلیل تجربه گسستگی است. این فقدان حافظه که میتواند کوتاهمدت باشد یا چندین سال طول بکشد، معمولاً به دنبال تجربه یک آسیب روانی بروز میکند.
- اختلال هویت گسسته: این اختلال، که قبلاً به نام اختلال شخصیت چندگانه شناخته میشد، شامل وجود دو یا چند هویت یا شخصیت متمایز در فرد است. هر کدام از این شخصیتها شیوههای خاص خود را برای تعامل و ارتباط با محیط دارند.
- اختلال شخصزدایی – واقعیتزدایی: این اختلال با تجربهی احساس جدا شدن از بدن خود (شخصزدایی) و گسست از واقعیت (واقعیتزدایی) همراه است. افراد مبتلا معمولاً حس غیر واقعی بودن و عدم ارتباط ناخواسته با خاطرات، احساسات و آگاهی خود را تجربه میکنند.
- اسکیزوفرنی: این بیماری را می توان بدترین بیماری روانی شناخته شده معرفی کرد. پرستاری و نگهداری از بیمار اسکیزوفرنی هم بسیار دشوار و پر چالش است. این بیماری علائم و عوارض زیادی دارد ولی معروف ترین آنها داشتن توهم های دیداری و شنوایی بسیار قوی است. به طوری که فرد چیز ها و یا اشخاصی را می بیند و صدای آنها را می شنود درحالیکه اصلا وجود ندارند.
برای بهبود این اختلالات، میتوانید از پرستاران متبحر مجموعه پرستار اول کمک بگیرید.
اختلالات رشد عصبی و ذهنی
اختلالات رشد عصبی و ذهنی، گروهی از انواع بیماری اعصاب و روان هستند که معمولاً در دوران نوزادی، کودکی یا نوجوانی تشخیص داده میشوند. این دسته از اختلالات شامل موارد زیر است:
- کمتوانی ذهنی
اختلال کمتوانی ذهنی یا ناتوانی ذهنی، معمولاً پیش از ۱۸ سالگی شناسایی میشود و با مشکلاتی در عملکردهای عقلانی همراه است. تشخیص این اختلال بر اساس تستهای استاندارد IQ انجام میشود که در آن نمره IQ این افراد کمتر از ۷۰ است. - تاخیر کلی در رشد
زمانی که روانشناس یا روانپزشک در کودکان زیر ۵ سال نشانههایی از ناتوانی رشدی مشاهده کند، ممکن است تشخیص تاخیر کلی در رشد داده شود. این اختلال شامل تاخیر در حوزههایی مانند شناخت، گفتار، مهارتهای اجتماعی و حرکتی است. - اختلال طیف اوتیسم
افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم الگوهای رفتاری تکراری و محدود دارند و در ارتباطات و تعاملات اجتماعی با مشکلاتی روبرو هستند. این علائم معمولاً در اوایل دوران کودکی قابل شناسایی هستند و میتوانند بر زندگی اجتماعی و حرفهای فرد تأثیر منفی بگذارند. - اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD)
در اختلال نقص توجه و بیشفعالی، افراد بهصورت مداوم الگوهایی از بیتوجهی یا بیشفعالی را نشان میدهند. این الگوها ممکن است در مکانهای مختلف مانند خانه، مدرسه، محیط کار یا سایر موقعیتهای اجتماعی بروز کنند. علائم این اختلال باید پیش از ۱۲ سالگی شناسایی شود و به گونهای باشد که عملکرد فرد را تحت تأثیر قرار دهد و سبب بی خوابی شبانه در کودکان نیز شود.
والدینی که برای کودک خود پرستار در منزل استخدام میکنند، به راحتی میتوانند به درمان این اختلال برای کودکان بپردازند.
اختلالات شبه جسمی روانی
اختلالات شبه جسمی مجموعهای از انواع بیماری اعصاب و روان هستند که با بروز علائم جسمانی همراهند. این علائم به گونهای هستند که ممکن است یک بیماری جسمی یا عصبی را تداعی کنند، اما با بررسیهای پزشکی یا مصرف داروهای خاص قابل توجیه نبوده و به یک اختلال روانی دیگر نیز مرتبط نیستند. این اختلالات در چند نوع اصلی دستهبندی میشوند:
- اختلال جسمانیسازی
در این نوع اختلال، فرد از علائم جسمی متعددی مانند درد یا ناراحتیهای مختلف رنج میبرد. با این حال، پس از انجام معاینات و آزمایشهای مختلف، علت مشخصی برای این علائم پیدا نمیشود. - اختلال تبدیلی (تبدیل هیستریک)
این اختلال شامل بروز یک یا چند علامت عصبی مانند فلج، نابینایی، بیحسی، غش کردن و… است. این نشانهها با اختلالات طبی یا عصبی شناختهشده قابل توجیه نیستند و اغلب در پی یک عامل روانشناختی یا تنش و استرس شدید ظاهر میشوند. - اختلال خودبیمارانگاری (هیپوکندری)
در این نوع اختلال، فرد به شدت نگران سلامتی خود است و باور دارد که ممکن است به یک بیماری جدی مبتلا شود، حتی اگر شواهد پزشکی این نگرانیها را تأیید نکنند. این افراد با هرگونه تغییر جزئی در بدن خود احساس خطر کرده و به اشتغال ذهنی مداوم نسبت به بیماریهای مختلف دچار میشوند. - اختلال بدریختی بدن (دیسمورفی)
افراد مبتلا به این اختلال، مشغولیت ذهنی زیادی به ظاهر یا نقصهای جزئی و اغلب تخیلی خود دارند؛ مثلاً ممکن است فرد بینی خود را بسیار بزرگ و بدشکل ببیند، حتی اگر چنین ویژگی در واقعیت وجود نداشته باشد یا بسیار خفیف باشد.
اختلالات عصبی و روانی تغذیهای
از دیگر انواع بیماری اعصاب و روان، اختلالات تغذیهای است. این اختلال با نگرانیهای وسواسی دربارهی وزن و استفاده از الگوهای نادرست تغذیهای که تأثیرات منفی بر سلامت جسم و روح دارند، مشخص میشود. این اختلالات شامل مجموعهای از رفتارها و نگرانیها هستند که میتوانند زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهند. مهمترین انواع این اختلالات شامل موارد زیر است:
- بیاشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa)
بیاشتهایی عصبی با کاهش شدید مصرف مواد غذایی و در نتیجه، کاهش وزن و رسیدن به وزن بسیار پایین در فرد مشخص میشود. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً از افزایش وزن ترس دارند و بهشدت نگران ظاهر بدن خود هستند. این نگرانیها ممکن است باعث شود که خود را چاق تصور کنند، حتی اگر واقعاً وزن بسیار کمی داشته باشند. - پرخوری عصبی (Bulimia Nervosa)
پرخوری عصبی شامل دورههایی از پرخوری شدید و سپس انجام رفتارهای جبرانی شدید برای جلوگیری از افزایش وزن است. این رفتارها ممکن است شامل استفراغ عمدی، استفاده از ملینها یا داروهای دیورتیک و ورزش بیش از حد باشد. افراد مبتلا به پرخوری عصبی به خاطر این رفتارها اغلب احساس شرمندگی و گناه میکنند و این چرخهی پرخوری و جبران میتواند تأثیرات منفی روانی و جسمی زیادی بر فرد داشته باشد. - اختلال نشخوار (Rumination Disorder)
اختلال نشخوار با بالا آوردن مواد غذایی که قبلاً جویده یا بلع شدهاند و سپس دوباره جویدن یا بلع آنها شناخته میشود. این اختلال بیشتر در کودکان و افرادی که دارای تاخیر رشد یا ناتوانی ذهنی هستند، مشاهده میشود. - اختلال پایکا (Pica)
اختلال پایکا شامل ولع و مصرف مواد غیر غذایی نظیر خاک، رنگ، گچ و صابون است. این اختلال معمولاً در کودکان و افرادی با ناتوانیهای رشدی دیده میشود، اما در برخی از بزرگسالان نیز ممکن است بروز کند. - اختلال پرخوری افراطی (Binge Eating Disorder)
اختلال پرخوری افراطی که برای اولین بار در DSM-5 معرفی شد، شامل دورههای پرخوری است که طی آن فرد حجم زیادی غذا را در مدت زمان کوتاه مصرف میکند و احساس از دست دادن کنترل بر خوردن دارد.
این اختلالات میتوانند اثرات جدی بر جسم و روان فرد بگذارند و به مشکلاتی منجر شوند. از این رو، شناسایی زودهنگام و مداخلات درمانی موثر بسیار مهم است. درمان این اختلالات معمولاً شامل مشاوره روانشناسی، درمان شناختی-رفتاری و در برخی موارد دارو درمانی میشود. اختلالات عصبی و روانی حتی ممکن است باعث خمیازه شدید و مفرط شوند.
راههای درمان اختلالات عصبی و روانی
برای درمان انواع بیماری اعصاب و روان، روانپزشک ممکن است از یک یا ترکیبی از روشهای زیر استفاده کند:
- درمان اختلال عصبی با دارودرمانی
برخی از بیماریهای روانی با مصرف داروهایی مانند ضدافسردگیها و ضدروانپریشیها قابل درمان هستند. این داروها با تغییر مواد شیمیایی در مغز، علائم را کاهش میدهند. توجه کنید که داروها را مطابق با دستور روانپزشک مصرف کرده و بدون مشورت با وی مصرف آنها را قطع نکنید. - رواندرمانی برای بهبود اختلالات عصبی و روانی
با صحبت کردن با متخصص رواندرمانی میتوانید بر چالشهای بیماری روانی خود غلبه کرده و علائم آن را مدیریت کنید. یکی از انواع رواندرمانی، رفتاردرمانی شناختی یا CBT است که به تغییر افکار و رفتارهای منفی کمک میکند. - درمانهای جایگزین
برای برخی از بیماریهای روانی مانند افسردگی، درمانهای جایگزینی مثل داروهای گیاهی، ماساژ درمانی، طب سوزنی، یوگا و مدیتیشن میتواند مفید باشد. قبل از استفاده از این روشها حتماً با روانپزشک خود مشورت کنید. - درمان اختلالات عصبی و روانی با تحریک مغزی
روشهایی مانند الکتروشوک درمانی و تحریک مغناطیسی مغز (TMS) میتوانند نحوه پردازش مواد شیمیایی و واکنش سلولهای عصبی مغز به محرکها را تغییر دهند.
با این درمانها زیر نظر پزشک میتوانید طی مدت زمانی سریع درمان شوید.
به طور کلی، به باور روانشناسان و روانپزشکان، بیماریهای عصبی و روانی میتوانند تأثیرات گستردهای بر زندگی روزمره، روابط اجتماعی، شغل، تحصیلات و سایر جنبههای مهم زندگی فرد داشته باشند.
با این حال، تشخیص دقیق و درمان مناسب میتواند به افراد کمک کند تا علائم خود را کاهش دهند، کیفیت زندگیشان را بهبود بخشند و مهارتهای لازم برای مقابله مؤثر با چالشها را به دست آورند. این فرآیند میتواند به آنها کمک کند تا احساس بهتری نسبت به خود پیدا کرده، روابط پایدارتری برقرار کنند و به اهداف شخصی و حرفهایشان نزدیکتر شوند.
سوالات متداول
اختلالات روانی چه تأثیری بر زندگی فرد دارند؟
اختلالات روانی میتوانند به خلقوخو، افکار، رفتار و تعاملات اجتماعی فرد تأثیر بگذارند و باعث مشکلاتی در روابط، تحصیلات و شغل شوند.
آیا انواع بیماری اعصاب و روان قابل درمان هستند؟
بله، بسیاری از اختلالات روانی با روشهایی مانند دارودرمانی، رواندرمانی و درمانهای جایگزین، قابل درمان و مدیریت هستند.
اختلالات شبه جسمی چه علائمی دارند؟
این اختلالات شامل علائمی جسمانی (مانند درد و خستگی) هستند که علت پزشکی مشخصی ندارند و به مشکلات روانی مرتبط میشوند.
