خون دماغ شدن؛ علت، درمان و دلایل خونریزی بینی در کودکان و بزرگسالان

این مقاله در تاریخ 15-04-1405 توسط تیم پرستاری پرستار اول بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

خون دماغ شدن (Epistaxis یا Nosebleed) یکی از شایع‌ترین مشکلاتی است که می‌تواند در هر سنی رخ دهد. این عارضه زمانی اتفاق می‌افتد که یکی از رگ‌های خونی داخل بینی پاره شده و باعث خونریزی شود. شدت خونریزی ممکن است از چند قطره خون تا خونریزی نسبتاً شدید متفاوت باشد و معمولاً به دلیل خشکی مخاط بینی، ضربه، آلرژی یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد می‌شود.

یکی از سوالات رایج کاربران این است که علت خون دماغ شدن صبحگاهی چیست؟ یا چرا هنگام بیدار شدن، لخته خون در بینی مشاهده می‌کنند. در بسیاری از موارد، این مشکل به خشک شدن مخاط بینی در طول شب یا خونریزی خفیفی که هنگام خواب رخ داده است مربوط می‌شود؛ اما گاهی نیز می‌تواند نشانه بیماری‌های زمینه‌ای باشد که نیاز به بررسی پزشکی دارند. اگرچه خون دماغ شدن معمولاً خطرناک نیست و با اقدامات ساده کنترل می‌شود، اما تکرار خونریزی، شدت زیاد یا همراه بودن آن با علائم دیگر می‌تواند نیازمند مراجعه به پزشک باشد.

خون‌ دماغ شدن چیست؟

خون‌ دماغ شدن یا خونریزی بینی (Epistaxis) به حالتی گفته می‌شود که رگ‌های خونی داخل بینی دچار آسیب شده و خون از یک یا هر دو سوراخ بینی خارج می‌شود. این وضعیت می‌تواند ناگهانی و خفیف باشد یا در برخی موارد به‌ صورت شدیدتر و مکرر رخ دهد. از مهم‌ترین علت خون دماغ شدن ناگهانی می‌توان به خشکی مخاط بینی، ضربه، آلرژی‌ها یا عفونت‌های تنفسی اشاره کرد. در بعضی افراد نیز این مشکل به شکل خون دماغ شدن مکرر دیده می‌شود که معمولاً نیاز به بررسی دقیق‌تری دارد.

در شرایط خاص الگوی خونریزی می‌تواند متفاوت باشد، برای مثال خون دماغ شدن صبحگاهی یا مشاهده لخته خون در بینی در صبح معمولاً با خشکی هوا یا تنفس دهانی در خواب مرتبط است. همچنین علت خون دماغ شدن در خواب در برخی موارد به خشکی مخاط یا فشار خون بالا برمی‌گردد. این مشکل در کودکان بیشتر به دلیل دستکاری بینی است و در سالمندان می‌تواند به علت شکنندگی عروق یا بیماری‌های زمینه‌ای رخ دهد. اگر خونریزی فقط از یک سوراخ بینی باشد نیز معمولاً به یک آسیب یا التهاب موضعی مربوط می‌شود. در بیشتر موارد با روش‌های ساده می‌توان درمان خونریزی بینی را انجام داد و با فشار مناسب، اقدام به بند آوردن خون دماغ کرد.

علت خون دماغ شدن چیست؟

خون دماغ شدن یا خونریزی از بینی زمانی اتفاق می‌افتد که یکی از رگ‌های خونی ظریف داخل بینی پاره شود. این مشکل معمولاً خطرناک نیست و اغلب به دلیل خشکی مخاط بینی، آلرژی، سرماخوردگی یا ضربه ایجاد می‌شود. با این حال، اگر خون دماغ شدن به‌ صورت مکرر تکرار شود یا با علائم دیگری همراه باشد، ممکن است نشانه یک بیماری زمینه‌ای باشد و نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد.

مهم‌ترین علت‌های خون دماغ شدن عبارت‌اند از:

• خشکی هوا و مخاط بینی
• آلرژی و حساسیت
• سرماخوردگی و سینوزیت
• دستکاری یا فین کردن شدید بینی
• ضربه یا شکستگی بینی
• فشار خون بالا
• مصرف داروهای رقیق‌کننده خون
• اختلالات انعقاد خون
• انحراف تیغه بینی
• پولیپ یا تومورهای بینی (نادر)
• مصرف مواد مخدر استنشاقی
• تغییرات هورمونی در بارداری
• زندگی در ارتفاعات
• استفاده بیش از حد از اسپری‌های بینی

علت خون دماغ شدن صبحگاهی 

علت خون دماغ شدن صبحگاهی معمولاً به چند عامل مهم و شایع مربوط می‌شود. در بسیاری از افراد، اصلی‌ترین علت، خشکی مجاری تنفسی در طول شب است؛ به‌ طوریکه هنگام خواب، رطوبت داخل بینی کاهش پیدا کرده و مویرگ‌های ظریف دچار آسیب می‌شوند. در ادامه، مهم‌ترین علل خون دماغ شدن صبحگاهی به همراه نقش پرستار در مراقبت از بیمار بررسی می‌شود:

• آلرژی و حساسیت
• خشک شدن مجاری تنفسی
• آنفولانزا و سرماخوردگی
• فشار خون بالا
• مصرف داروهای رقیق‌کننده خون
• سرطان خون

در چنین شرایطی، پرستار باید وضعیت بیمار را از نظر شدت و تکرار خونریزی بررسی کند، رطوبت محیط را کنترل نماید، علائم حیاتی به‌خصوص فشار خون را پایش کند و در صورت تکرار خونریزی یا وجود علائم هشدار، بیمار را برای بررسی تخصصی به پزشک ارجاع دهد. همچنین آموزش روش‌های صحیح بند آوردن خون دماغ و مراقبت‌های اولیه در منزل نیز از وظایف مهم پرستار محسوب می‌شود.

از علائم خون دماغ شدن صبحگاهی گفتیم و در ادامه به جزئیات این موضوع و سایر حالت‌های مرتبط می‌پردازیم.

• خون دماغ شدن در صبح با آلرژی و حساسیت

از شایع ترین علت های خون دماغ شدن صبحگاهی می تواند ابتلا به آلرژی و حساسیت باشد که اگر سالمند آلرژی داشته باشد و از اسپری بینی برای حساسیت و یا آسم خود استفاده کند، باید بیشتر به این موضوع پی برد که علت خون دماغ ابتلا به آلرژی و حساسیت است.

• خشک شدن مجاری تنفسی؛ علت لخته خون در بینی در صبح

یکی از مهم‌ترین علت‌های خون دماغ شدن صبحگاهی خشک شدن مجاری تنفسی سالمند است که این موضوع در اقلیم های آب و هوای گرم و خشک به وفور اتفاق می افتد. بر اثر خشک بودن آب و هوا در این اقلیم ها مجاری تنفسی خشک می شوند و به دلیل خشکی آن خون دماغ اتفاق می افتد. از این جهت پرستار سالمندانی که به این دلیل خون دماغ پیدا می کنند باید برای انها از دستگاه مرطوب کننده هوا استفاده کنند تا رطوبت مورد نیاز در محیط ایجاد شود و از بروز این اتفاق جلوگیری شود. استفاده از دستگاه مرطوب کننده هوا در شب و موقع خواب بسیار تاثیرگذار خواهد بود.

• آنفولانزا و سرماخوردگی دلیل خون دماغ شدن اول صبح

از جمله عوارض ابتلا به آنفولانزا و یا سرماخوردگی در سالمندان و یا سایر افراد خون دماغ است. زیرا به دلیل بروز این بیماری مجاری تنفسی تحریک می شوند و التهاب در آنها پدیدار می گردد که این التهاب گاهی اوقات به شکل خون دماغ ظاهر می شود.

• فشار خون بالا؛ علت خون دماغ شدن در صبح

فشار خون بالا یکی از بیماری های بسیار رایج در سالمندان است که بر اثر آن میزان فشار خون از حد نرمال بالاتر می رود و عوارضی همچون خون دماغ و تعریق شدید بدن را به وجود می اورد. یک پرستار سالمند در منزل چنانچه مطلع باشد که فرد به فشار خون در سالمندان مبتلا است پس از ایجاد خون دماغ باید ابتدا فشار سالمند را بگیرند تا از فشار خون مطلع شود و در صورت نیاز داروهای فشار سالمند را به او بدهد.

• مصرف داروهای رقیق کننده خون علت لخته خون در بینی در صبح

چنانچه سالمند به بیماری هایی مبتلا باشد که برای درمان و یا کنترل بیماری به مصرف داروهای رقیق کننده خون نیاز داشته باشد، این امکان وجود دارد که دچار خون دماغ صبحگاهی شود. اگر پرستار احساس کند که علت خون دماغ، مصرف داروهای رقیق کننده او است، باید در این رابطه با پزشک معالج سالمند مشورت کند.

• سرطان خون و خون دماغ صبحگاهی

همان طور که می دانید سرطان خون از بیماری های بسیار خطرناک در انسان ها است که از مهم ترین علائم نشان دهنده آن، خون دماغ، بدن درد و تب است. اگر سالمندی به تمامی این علائم مبتلا باشد باید فورا او را به نزد پزشک برد تا تحت کنترل و درمان قرار بگیرد.

علت لخته خون در بینی در صبح

دلایل خون دماغ شدن در صبح نیز برای برخی افراد بسیار حائز اهمیت است. لخته خون در بینی در صبح می‌تواند ناشی از چندین عامل باشد. برخی از علل شایع عبارتند از:

• خشکی هوا
  در زمستان یا در شرایطی که هوای محیط خشک است، مخاط بینی می‌تواند خشک شده و دچار ترک خوردگی شود که این خونریزی و لخته شدن خون را در پی دارد.
• آلرژی
  حساسیت به مواد خاص می‌تواند باعث التهاب و خشکی مخاط بینی شود که ممکن است به خونریزی منجر گردد.
• عفونت‌ها
  عفونت‌های تنفسی فوقانی مانند سرماخوردگی یا سینوزیت می‌توانند باعث التهاب و خونریزی در بینی شوند.
• فشار خون بالا
  فشار خون بالا می‌تواند رگ‌های خونی را در بینی تحت فشار قرار دهد و منجر به خونریزی شود.
• آسیب یا ضربه
  هرگونه آسیب به بینی، حتی خراشیدگی‌های کوچک، می‌تواند سبب خونریزی شود.
• مصرف داروها
  برخی داروها، مانند رقیق‌کننده‌های خون، می‌توانند خطر خونریزی را افزایش دهند.

اگر این مشکل به‌ طور مکرر رخ می‌دهد یا به نظر می‌رسد که شدید است، توصیه می‌شود با یک پزشک مشورت کنید تا علت دقیق تشخیص داده شود و درمان مناسب انجام گیرد.

علت خون دماغ شدن در سنین مختلف

علت خون دماغ شدن در سنین مختلف به شرح زیر است:

علت خون دماغ شدن کودکان

خون دماغ شدن در کودکان معمولاً به دلیل حساس بودن و نازک بودن دیواره رگ‌های داخل بینی اتفاق می‌افتد. حتی تحریک‌های ساده مثل دستکاری بینی یا فین کردن شدید می‌تواند باعث خونریزی شود. علاوه بر این، خشکی هوا، آلرژی‌های فصلی و عفونت‌های ویروسی از عوامل شایع این مشکل در کودکان هستند. به همین دلیل این حالت معمولاً خطرناک نیست، اما در صورت تکرار باید بررسی شود.

مهم‌ترین علت‌های خون دماغ شدن کودکان:

• دستکاری بینی (شایع‌ترین علت)
• خشکی هوا و کاهش رطوبت محیط
• حساسیت‌های فصلی و آلرژی
• عفونت‌های ویروسی و سرماخوردگی
• فین کردن شدید یا ضربه خفیف به بینی

علت خونریزی بینی در نوجوانان

در نوجوانان، دلایل خونریزی بینی مشابه بزرگسالان است. نوجوانانی که به این عارضه دچار می‌شوند، معمولاً دارای عوامل مشابهی با بزرگسالان هستند.

عوامل خونریزی بینی در بزرگسالان

خونریزی بینی در بزرگسالان نسبت به کودکان بیشتر اتفاق می‌افتد و دلایل آن می‌تواند ذهن شما را درگیر کند. یکی از شایع‌ترین دلایل این عارضه در بزرگسالان، خشکی بینی است که می‌تواند به راحتی با عطسه یا سرفه باعث خونریزی‌ شود. علاوه بر این، حساسیت و تحریک بینی نیز ممکن است عامل ایجاد خونریزی باشد. بیماری‌هایی مانند سرطان، فشار خون بالا و سردرد نیز می‌توانند به عنوان عواملی در بروز این مشکل در بزرگسالان شناخته‌شوند.

در موارد حاد کم‌خونی مانند آپلاستیک، افراد ممکن است با خونریزی‌های مکرر از بینی مواجه شوند. این نوع کم‌خونی که نادر و شدید محسوب می‌شود، سبب ایجاد احساس خستگی و خونریزی‌های غیرقابل کنترل در فرد می‌شود. در واقع، در این حالت بدن به طور غیرعادی تولید سلول‌های خونی را متوقف می‌سازد.

علت خون ریزی بینی در سنین بالا

خون دماغ شدن در سالمندان بیشتر به دلیل تغییرات طبیعی بدن و وجود بیماری‌های زمینه‌ای رخ می‌دهد. با افزایش سن، عروق بینی شکننده‌تر و نازک‌تر می‌شوند و همین موضوع احتمال خونریزی را افزایش می‌دهد. همچنین مصرف داروهای رقیق‌کننده خون و بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا می‌توانند شدت این مشکل را بیشتر کنند.

عوامل مهم خون دماغ شدن سالمندان

دلیل خون دماغ شدن در خواب

علت خون دماغ شدن در خواب معمولاً مشابه علل آن در طول روز است. این وضعیت می‌تواند به دلیل عواملی نظیر خشکی هوا، عفونت‌های تنفسی، آلرژی یا سرماخوردگی به وجود آید. یکی از دلایل دیگری که ممکن است منجر به خونریزی در شب شود، خوابیدن به پهلوست؛ زیرا این حالت فشار بیشتری به حفره‌های بینی وارد می‌کند.

اگر به پشت بخوابید، احتمال وقوع خفگی وجود دارد، هرچند که این وضعیت بسیار شایع نیست. در صورتی که به بیماری‌ای مبتلا هستید که معمولاً منجر به خونریزی بینی می‌شود یا اخیراً عملی انجام داده‌اید که ممکن است این عارضه را به همراه داشته باشد، توصیه می‌شود که در شب به پهلو بخوابید.

علت خون دماغ شدن ناگهانی مکرر

خون دماغ شدن، به معنای خونریزی از بینی است که می‌تواند به صورت ناگهانی و مکرر رخ دهد. این پدیده می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد که در زیر به علت خون دماغ شدن پرداخته می‌شود.

1. خشکی هوا: هوای خشک می‌تواند غشای داخل بینی را تحریک کرده و باعث خونریزی شود.
2. آلرژی: عفونت‌های سینوسی یا آلرژی‌ها می‌توانند به وخیم شدن وضعیت غشای بینی و خونریزی منجر شوند.
3. ضربه: آسیب به بینی، چه به صورت مستقیم (مثل تصادف) یا غیرمستقیم (مثل فشار) می‌تواند موجب خونریزی شود.
4. عفونت: عفونت‌های تنفسی و سینوس‌ها می‌توانند غشای بینی را ملتهب کرده و خونریزی ایجاد کنند.
5. نابهنجاری‌های آناتومیک: انحراف تیغه بینی یا سایر ناهنجاری‌های ساختمانی می‌توانند موجب خونریزی شوند.
6. داروها: مصرف داروهای رقیق‌کننده خون یا نازک‌کننده غشای بینی ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد.

علل خون دماغ شدن از سوراخ چپ بینی

در این بخش قصد داریم به بررسی دلایل خون دماغ شدن در سوراخ سمت چپ بینی بپردازیم.

1. التهاب موضعی: ممکن است وجود عفونت یا التهاب در سمت چپ بینی (مثلاً سینوزیت) باعث خون دماغ شدن از این سمت شود.
2. ضربه به بینی: اگر سوراخ چپ بینی در معرض آسیب قرار گرفته باشد، احتمال خونریزی از آن بیشتر است.
3. رگ‌های خونی خاص: در برخی افراد، رگ‌های خونی در سمت چپ بینی بیشتر در معرض آسیب هستند و ممکن است به راحتی پاره شوند.
4. بیماری‌ها: برخی بیماری‌ها مانند فشار خون بالا یا اختلالات خونی می‌توانند تنش بیشتری بر رگ‌های خونی سوراخ چپ ایجاد کنند و موجب خونریزی شوند.

به نقل از وب‌سایت رسمی my.clevelandclinic:

اکثر خونریزی های بینی فقط یک سوراخ بینی را درگیر می کنند، اما می توانند هر دو را همزمان درگیر کنند. اپیستاکسی دلایل زیادی دارد. خوشبختانه، بیشتر آنها جدی نیستند.

شایع ترین علت خونریزی بینی هوای خشک است. آب و هوای گرم و کم رطوبت یا هوای گرم داخلی باعث خشکی هوا می شود. هر دو محیط باعث می شوند که غشای بینی شما (بافت ظریف داخل بینی) خشک شود و پوسته پوسته یا ترک بخورد. این باعث می شود هنگام مالش یا برداشتن یا هنگام دمیدن بینی احتمال خونریزی بیشتر شود. همچنین ممکن است پس از وارد کردن یک شی در بینی یا آسیب دیدن بینی و/یا صورت، اپیستاکسی را تجربه کنید.

دلیل خون دماغ شدن از سوراخ سمت راست

علت خون دماغ شدن در سوراخ سمت راست بینی به شرح زیر است:

1. التهاب یا عفونت: مشابه سوراخ چپ، ممکن است عفونت یا التهاب در سمت راست بینی نیز باعث خونریزی شود.
2. ضربه یا فشار: آسیب به سوراخ راست بینی، مانند خراش یا جراحت ناشی از خودزنی، می‌تواند باعث خونریزی شود.
3. انحراف تیغه بینی: انحراف تیغه بینی به سمت راست می‌تواند به سمت راست فشار بیشتری بیافزاید و موجب خونریزی شود.
4. رژیم دارویی: استفاده از داروهای خاص، مانند نازک‌کننده‌های رگ‌های خونی، می‌تواند باعث خونریزی از سمت راست بینی گردد.

برای خون دماغ شدن چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر خون دماغ شدن مکرر باشد، بیش از ۲۰ دقیقه طول بکشد یا همراه با علائمی مثل سرگیجه، ضعف شدید یا فشار خون بالا باشد، باید حتماً به پزشک مراجعه شود. همچنین در کودکان یا سالمندانی که خونریزی‌های مکرر دارند، بررسی تخصصی ضروری است.

در برخی موارد خون دماغ شدن ممکن است تنها یک مشکل ساده نباشد و با علائم دیگری همراه شود. دو مثال از این علائم مهم استفراغ خونی (بالا آوردن خون) و سرفه خونی است که می‌توانند نشانه خونریزی داخلی یا مشکلات جدی‌تر در دستگاه گوارش یا تنفسی باشند. مشاهده چنین علائمی همراه با خونریزی بینی نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

همچنین در صورتی که خون دماغ شدن با علائمی مانند سرگیجه، ضعف شدید، تپش قلب یا خونریزی‌های غیرطبیعی دیگر همراه باشد، باید حتماً به پزشک مراجعه شود تا علت دقیق بررسی گردد.

سخن پایانی

دلایل خون دماغ شدن می‌تواند بسیار متنوع باشد و برای انتخاب روش درمان مناسب، شناسایی علت اصلی آن اهمیت زیادی دارد. در برخی موارد، خون دماغ شدن ناگهانی ممکن است همزمان با سردرد یا فشارهای عصبی رخ دهد که این موضوع می‌تواند به عواملی مانند تغییرات فشار خون، سبک زندگی نامناسب، خشکی هوا یا مشکلات ساختاری بینی مثل انحراف تیغه بینی مرتبط باشد.

از سوی دیگر، در برخی افراد ارتباط میان سردرد و خونریزی بینی می‌تواند به افزایش فشار در عروق ظریف داخل بینی منجر شود و احتمال خونریزی را بیشتر کند. این وضعیت در کودکان نیز شایع‌تر است و معمولاً به دلیل حساس بودن مخاط بینی، سرماخوردگی‌های مکرر یا دستکاری بینی ایجاد می‌شود.

توجه به علائم همراه، پیشگیری از عوامل محرک و استفاده به‌ موقع از روش‌های درمانی مانند کنترل درد و مراقبت‌های اولیه می‌تواند از تکرار این مشکل جلوگیری کند. در صورت تداوم خونریزی یا تکرار آن، بررسی تخصصی توسط پزشک ضروری است.

سوالات متداول