انکوپرزیس یا بیاختیاری مدفوع در کودکان، نوعی اختلال است که در آن کودک قادر به کنترل خروج مدفوع خود نیست و ممکن است بهطور غیرعمدی یا عمدی در مکانهایی بهجز توالت، مانند لباس زیر، مدفوع کند. این مشکل در اغلب موارد بعد از چهار سالگی و با عبور از سن طبیعی کنترل دفع رخ میدهد و میتواند نشانهای از مشکلات جسمی یا روانی باشد.
بی اختیاری مدفوع در کودکان یکی از معضلاتی است که میتواند بهطور قابلتوجهی بر کیفیت زندگی کودک و خانوادهاش تأثیر بگذارد. این اختلال که با عنوان انکوپرزیس نیز شناخته میشود، نیاز به توجه، شناسایی و درمان مناسب دارد. در این میان، مشکلاتی مانند یبوست مزمن یا حتی مدفوع سبز در کودکان نیز ممکن است نشانههایی از وضعیتهایی باشند که میتوانند به بیاختیاری مدفوع منجر شوند.
بیاختیاری مدفوع در کودکان چیست؟
بیاختیاری مدفوع در بچه ها، ناتوانی کودک در کنترل مدفوع خود است که در شرایطی رخ میدهد که کودک توانایی رفتن به توالت را داشته باشد. به بیان دیگر، کودک نمیتواند در زمان و مکان مناسب مدفوع خود را دفع کند و این اتفاق ممکن است بهطور مکرر و غیرارادی رخ دهد. این حالت به دلایل مختلفی ایجاد میشود و میتواند در نتیجه مسائل جسمی، روانی و رفتاری باشد. انکوپرزیس، اغلب در کودکانی که دچار یبوست مزمن هستند یا عادات نادرستی در کنترل دفع خود دارند، دیده میشود و در برخی از موارد برای مراقبت از انها نیاز به خدمات پرستار کودک می باشد.
انواع بیاختیاری مدفوع در کودکان
این مشکل میتواند هم برای کودک و هم برای والدین او چالشبرانگیز باشد، چرا که کودک ممکن است به دلیل این مشکل دچار خجالت، اضطراب و عدم اعتماد به نفس شود و حتی از بازی یا حضور در جمع همسالان خود اجتناب کند. در ادامه به بررسی انواع بیاختیاری مدفوع در کودکان میپردازیم.
انکوپرزیس مادرزادی
این نوع از بیاختیاری زمانی رخ میدهد که کودک بهصورت مادرزادی قادر به کنترل عضلات مربوط به دفع نیست. مشکلات آناتومیک و ساختاری در دستگاه گوارش یا ستون فقرات میتوانند از علل این نوع بیاختیاری باشند. برای مثال، برخی کودکان ممکن است به ناهنجاریهای آنورکتال مبتلا باشند که مانع کنترل مناسب عضلات مربوط به دفع میشود. این مشکلات مادرزادی ممکن است نیاز به جراحی یا درمانهای تخصصی بیشتری داشته باشد، چرا که عملکرد طبیعی عضلات روده بهطور مادرزادی مختل شده است.
این نوع بیاختیاری معمولاً در همان دوران نوزادی یا اوایل کودکی تشخیص داده میشود و نیاز به پیگیریهای پزشکی و مشاوره مداوم دارد. درمانهای تخصصی میتوانند به کودک کمک کنند تا تا حدودی کنترل بیشتری بر دفع پیدا کند، اما در مواردی که ناهنجاریهای جسمی جدی هستند، نیاز به روشهای درمانی خاص و حتی جراحی خواهد بود.
بیاختیاری مدفوع و انکوپرزیس کاذب
این نوع بیاختیاری در کودکانی دیده میشود که بهصورت ساختاری مشکل خاصی ندارند، اما عوامل دیگری مانند یبوست شدید، دفع دردناک، یا ترس و خجالت از دستشویی رفتن باعث میشود که نتوانند مدفوع خود را بهدرستی کنترل کنند. در این حالت، مدفوع سخت و خشک در روده کودک انباشته میشود و مانع از دفع راحت میگردد. به دلیل این تجمع، فشار در روده زیاد شده و مقداری از مدفوع آبکی به بیرون نشت میکند، که این موضوع منجر به بیاختیاری مدفوع بدون آگاهی کودک میشود.
بیاختیاری کاذب معمولاً در سنین بالاتر، هنگامی که کودک به دلایل روانی یا جسمی، مدفوع خود را نگه میدارد، ایجاد میشود. این مشکل به مرور زمان با رعایت برنامههای درمانی شامل رژیم غذایی مناسب، آموزشهای رفتاری و مصرف ملینها قابل بهبود است. برخی کودکان نیز ممکن است به دلیل تجربهی درد هنگام دفع، از دستشویی رفتن اجتناب کنند که این مساله باید با مداخلات مشاورهای و رفتاردرمانی رفع شود.
علائم بیاختیاری مدفوع در کودکان چیست؟
بیاختیاری مدفوع در کودکان همراه با علائم مختلفی بروز میکند که بهسادگی قابل تشخیص است. از مهمترین علائم این بیماری گوارشی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- درد شکمی و کاهش اشتها بر اثر بی اختیاری ادرار در کودکان
کودکان مبتلا به بیاختیاری مدفوع معمولاً از درد شکمی رنج میبرند و در نتیجه تمایل کمتری به غذا خوردن دارند. این مشکل میتواند به سوءتغذیه و ضعف بدنی منجر شود. - نشت مایع مدفوع در انکوپرزیس
این کودکان ممکن است در طول روز یا شب دچار نشت مایع مدفوع شوند، که باعث میشود لباس زیر آنها آلوده شود. این مشکل برای کودکان و والدین آنها اضطراب و ناراحتی به همراه دارد.
علت بی اختیاری مدفوع در کودکان و انکوپرزیس
درک دلایل اصلی و شایع بیاختیاری مدفوع، میتواند به والدین کمک کند تا بهترین راهکارهای پیشگیری و درمان را اتخاذ کنند و به کودک خود در رفع این مشکل یاری رسانند. در ادامه به بررسی برخی از مهمترین علل بیاختیاری مدفوع در کودکان میپردازیم.
یبوست مزمن علت بی اختیاری مدفوع در بچه ها:
یبوست یکی از رایجترین دلایل بیاختیاری مدفوع در کودکان است. هنگامی که کودک برای مدت طولانی از یبوست رنج میبرد، مدفوع در رکتوم تجمع مییابد و حجم زیادی از مدفوع خشک و سخت، در راستروده محبوس میشود. این موضوع فشار زیادی بر دیوارههای روده وارد میکند و با گذشت زمان باعث کاهش حساسیت و قدرت عضلات مقعد میشود. در نتیجه، ممکن است بخشی از مدفوع مایع از اطراف مدفوع سفت شده نشت کند و بدون آگاهی کودک، باعث آلودگی لباس زیر شود.
این مشکل معمولاً در کودکانی که فیبر کافی در رژیم غذایی خود دریافت نمیکنند یا بهندرت به دستشویی میروند، بیشتر دیده میشود. برای کاهش این مشکل، رعایت یک رژیم غذایی حاوی میوهها، سبزیجات و مایعات کافی و همچنین ایجاد عادات منظم دستشویی رفتن بسیار کمککننده است. توصیه میشود والدین در کنار برنامه غذایی مناسب، رفتار تشویقآمیزی نسبت به کودک برای استفاده منظم از دستشویی داشته باشند تا به مرور از بروز این مشکل جلوگیری شود.
حبس مدفوع توسط کودک علت انکوپرزیس:
بسیاری از کودکان به دلیل تجربه دفع دردناک یا بهخاطر خجالت، مدفوع خود را به تعویق میاندازند و آن را نگه میدارند. حبس مدفوع به مدت طولانی باعث میشود که آب آن جذب شده و مدفوع سخت و خشک شود، و همین مسئله دفع را بهویژه برای کودکان کوچک دردناک میکند. به مرور زمان، کودک از ترس درد، از رفتن به دستشویی اجتناب میکند و این امر به بیاختیاری مدفوع منجر میشود.
این مشکل بهخصوص در کودکانی شایع است که از تجربههای ناخوشایند یا ناراحتیهای جسمی مرتبط با توالت رفتن برخوردارند. راهحل مناسب برای این مشکل، بهبود و ارتقای تجربه دستشویی برای کودک است. والدین میتوانند با ایجاد فضایی آرامشبخش در زمان دستشویی رفتن و حذف هر گونه تنش، به کودک کمک کنند که به مرور، مشکل حبس مدفوع را کنار بگذارد. همچنین توجه به بهترین غذا برای یبوست کودکان نیز میتواند برای درمان بی اختیاری مدفوع موثر باشد.
ناهنجاریهای مقعدی و گوارشی دلیل بی اختیاری مدفوع در کودکان:
برخی کودکان به دلیل وجود مشکلات آناتومیک و ناهنجاریهای ساختاری در دستگاه گوارش یا مقعد، دچار مشکل در کنترل مدفوع میشوند. این ناهنجاریها ممکن است شامل تنگی مقعد، انسدادهای خفیف یا مشکلات ساختاری دیگر باشند که میتوانند درد و ناراحتی هنگام دفع ایجاد کنند. این درد مداوم باعث میشود که کودک بهطور طبیعی از فرآیند دفع خودداری کند و بهمرور زمان، این عادت به بیاختیاری مدفوع تبدیل شود.
مشکلات ساختاری معمولاً از سنین نوزادی شناسایی میشوند و نیاز به مراقبت پزشکی و حتی در برخی موارد جراحی دارند. تشخیص و درمان به موقع این ناهنجاریها میتواند از شدت بیاختیاری مدفوع در آینده جلوگیری کند. همچنین مشاوره پزشکی و روانشناسی نیز میتواند به کاهش اضطراب و ترس کودک از دستشویی رفتن کمک کند همچنین شما برای این آموزش ها نیز می توانید از خدمات مجموعه پرستار اول نیز استفاده کنید.
خشم و لجبازی کودکان علت انکوپرزیس:
برخی کودکان به دلیل لجبازی یا اعتراض نسبت به والدین یا شرایط، ممکن است بهعمد از رفتن به دستشویی خودداری کنند. این رفتار بهویژه در کودکانی دیده میشود که با والدین درگیر هستند یا تحت فشار تربیتی بیش از حد قرار دارند. در این حالت، کودک به دلیل خشم و لجبازی، رفتن به توالت را به تعویق میاندازد که این موضوع به ایجاد بیاختیاری مدفوع منجر میشود.
رفتارهای لجبازانه معمولاً در کودکان خردسال و نوجوانانی که تحت فشار تربیتی یا استرس محیطی قرار دارند، بروز میکند. در این مواقع، والدین باید با صبوری و رفتار مهربانانه به کودک کمک کنند تا احساس امنیت و آرامش بیشتری در خانه داشته باشد و نیازی به رفتارهای اعتراضی یا لجبازانه پیدا نکند. همچنین والدین باید از تنبیه و برخوردهای سختگیرانه اجتناب کنند، چرا که این موضوع میتواند مشکل را تشدید کند.
ترس یا خجالت از توالت رفتن دلیل اصلی بی اختیاری مدفوع در کودکان:
برخی کودکان به دلایل مختلفی از فرآیند دستشویی رفتن میترسند یا خجالت میکشند. این ترس میتواند بهویژه در مکانهای جدید، مانند مدرسه یا خانه دوستان، تشدید شود. احساس خجالت از دستشویی رفتن، کودک را به حبس مدفوع وادار میکند و این مشکل در نهایت به بیاختیاری مدفوع میانجامد.
راهکار مناسب برای کاهش این مشکل، گفتوگو با کودک و ایجاد فضای امن و راحت برای او است. والدین میتوانند با صحبت در مورد توالت رفتن و اهمیت آن، از کودک بخواهند احساسات و ترسهای خود را بیان کند. همچنین در صورت نیاز، کمک گرفتن از مشاوره روانشناسی میتواند به کاهش ترس و خجالت کودک کمک کند.
علت انکوپرزیس؛ آموزش نادرست برای توالت رفتن:
اگر والدین در آموزش دستشویی رفتن از روشهای سختگیرانه یا تنبیه استفاده کنند، کودک نسبت به این فرآیند احساس منفی پیدا خواهد کرد. در نتیجه، کودک ممکن است از دستشویی رفتن اجتناب کند و این مشکل در نهایت به بیاختیاری مدفوع تبدیل شود. آموزش نادرست و نامناسب میتواند باعث ایجاد اضطراب و استرس در کودک شود و باعث شود که او نتواند بهراحتی به دستشویی برود.
برای آموزش صحیح، بهتر است والدین از تشویق و انگیزهدهی استفاده کنند و فضایی آرام و شاد برای کودک فراهم کنند تا او بتواند تجربه خوشایندی از توالت رفتن داشته باشد. اجتناب از تنبیه و جایگزینی آن با روشهای مثبت، از مهمترین اصول در آموزش صحیح دستشویی رفتن است.
به نقل از وبسایت msdmanuals :
علل اصلی بی اختیاری مدفوع عبارتند از:
- یبوست
- گاهی اوقات علل یا بیماری های فیزیکی
- علل روانی
اگرچه به نظر می رسد تناقض باشد، بی اختیاری مدفوع معمولاً به دلیل یبوست ایجاد می شود. یبوست تاخیر یا مشکل در دفع مدفوع است و می تواند دلایل زیادی داشته باشد، به ویژه رفتاری (مثلاً ترس از استفاده از توالت یا دفع مدفوع سفت) و رژیمی (مثلاً نخوردن فیبر کافی).
اما علت هر چه باشد، با باقی ماندن مدفوع در روده، آب جذب می شود که مدفوع را سفت می کند. از آنجایی که دفع مدفوع سفت و بزرگ میتواند دردناک باشد، کودکان تمایل به حرکت رودههای خود را حتی بیشتر مسدود میکنند و در نتیجه یک دور باطل بدتر شدن یبوست ایجاد میشود. ممکن است کودک نتواند مدفوع سفت شده را که در رکتوم باقی می ماند (مدفوع ضربه خورده) دفع کند.
سپس، مدفوع نرم و مرطوب از قسمت بالاتر روده بزرگ ممکن است در اطراف توده سفت شده مدفوع نشت کند و منجر به بی اختیاری مدفوع شود. اگر یبوست ادامه یابد، دیواره راست روده و روده بزرگ کشیده می شود. ادامه حرکات کششی حس پر بودن روده را در کودک کاهش می دهد و کنترل ماهیچه ها را مختل می کند و خطر نشت مدفوع را بیشتر می کند.
گاهی اوقات، پزشکان نیاز دارند که کودکان را از نظر علت فیزیکی یا بیماری آزمایش کنند. گاهی اوقات، عوامل روانی ممکن است باعث بی اختیاری مدفوع شوند.
درمان بی اختیاری مدفوع در کودکان
برای درمان بیاختیاری مدفوع در بچه ها باید ابتدا علت اصلی آن شناسایی و برطرف شود. اگر بیاختیاری ناشی از یبوست است، پزشک معمولاً داروهای ملین تجویز کرده و برنامه غذایی مناسبی برای کودک تعیین میکند. درمانهای دیگر نیز ممکن است شامل ورزشهای تقویتی عضلات لگن، بیوفیدبک و حتی جراحی باشد.
عوارض بیاختیاری مدفوع در کودکان و انکوپرزیس
این اختلال میتواند تاثیرات منفی بر رشد اجتماعی و روانی کودک بگذارد. کودک ممکن است به دلیل خجالت از بیاختیاری مدفوع، از فعالیتهای اجتماعی دوری کند و در نتیجه اعتمادبهنفس خود را از دست بدهد. برخورد مناسب والدین و عدم سرزنش کودک در چنین شرایطی بسیار اهمیت دارد تا بتوانند به کودک کمک کنند از عوارض روانی جدیتری جلوگیری کنند.
- بررسی ارتباط بین بیاختیاری مدفوع در کودکان و بیش فعالی
مطالعات نشان دادهاند که کودکان بیشفعال، به دلیل فعالیت زیاد و کاهش تمرکز بر نیازهای جسمانی، بیشتر در معرض بیاختیاری مدفوع هستند. رژیم غذایی غنی از فیبر و استفاده از ملینهای طبیعی میتواند به کاهش علائم یبوست و در نتیجه بهبود این وضعیت کمک کند.
چه زمانی برای انکوپرزیس به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورتی که بیاختیاری مدفوع در کودکان با علائم شدید و مداوم همراه باشد، باید به پزشک مراجعه کرد. اگر کودک بعد از چهار سالگی همچنان مشکل در کنترل زمان و مکان دفع مدفوع دارد و یا دچار یبوست شدید است، بهتر است والدین به پزشک متخصص مراجعه کنند. این مسأله همچنین میتواند در مواردی که کودک از اسهال در کودکان نیز رنج میبرد، جدیتر گرفته شود.
بیاختیاری مدفوع میتواند کیفیت زندگی کودک را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. والدین باید با توجه به علائم و دلایل این مشکل، کودک خود را به موقع به متخصص مربوطه معرفی کنند. در این راه، کمک گرفتن از مشاور و متخصص کودک و استفاده از خدمات پرستار کودک میتواند مؤثر باشد. در این راستا، شرکت پرستاری پرستار اول نیز خدماتی در زمینه نگهداری و مراقبت از کودکان مبتلا به این مشکل ارائه میدهد.
سوالات متداول
آیا یبوست میتواند باعث بیاختیاری مدفوع در کودکان شود؟
بله، یبوست مزمن باعث تجمع و سخت شدن مدفوع در روده میشود و بهمرور زمان میتواند منجر به بیاختیاری مدفوع شود.
آیا رفتارهای لجبازانه کودکان میتواند باعث بیاختیاری مدفوع شود؟
بله، برخی کودکان به دلیل لجبازی یا اعتراض از رفتن به دستشویی خودداری میکنند که در نهایت باعث بیاختیاری میشود.
