یبوست در نوزادان یکی از مشکلات شایع گوارشی است که میتواند باعث نگرانی والدین شود. این وضعیت معمولاً با دفع مدفوع سفت و خشک یا فاصله طولانی بین دفعات مدفوع (بیش از ۳ تا ۵ روز) مشخص میشود. اگرچه یبوست در بسیاری از موارد موقتی و بیخطر است، اما میتواند باعث بیقراری، کاهش اشتها و ناراحتی نوزاد شود. بهترین روشهای خانگی برای درمان یبوست نوزاد، از جمله درمان فوری یبوست نوزاد، درمان خانگی مدفوع نکردن نوزاد یک ماهه و دو ماهه و راهکارهایی برای کمک به دفع مدفوع نوزاد جزو دغدغه والدین و پرستار نوزاد است.
علائم یبوست برای درمان یبوست نوزاد
قبل از اقدام به درمان، شناخت علائم یبوست در نوزادان ضروری است. برخی از شایعترین علائم عبارتند از:
- دفعات کم مدفوع: اگر نوزاد چند روز (معمولاً بیش از ۳ تا ۵ روز) مدفوع نکند.
- مدفوع سفت و خشک: مدفوع به شکل گلولههای سخت یا شبیه خاک رس.
- زور زدن و گریه هنگام دفع: نوزاد هنگام تلاش برای دفع مدفوع بیقرار است یا گریه میکند.
- نفخ و سفتی شکم: شکم نوزاد متورم یا سفت به نظر میرسد.
- کاهش اشتها: نوزاد ممکن است به دلیل ناراحتی گوارشی کمتر شیر بخورد.
- رگههای خون در مدفوع: به دلیل زور زدن زیاد، ممکن است ترکهای کوچک مقعدی ایجاد شود.
اگر این علائم بیش از چند روز ادامه داشت یا با تب، استفراغ یا کاهش وزن همراه بود، حتماً با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید.
درمان خانگی مدفوع نکردن نوزاد
برای کمک به رفع یبوست نوزاد، روشهای خانگی ساده و ایمن میتوانند بسیار مؤثر باشند. در ادامه، بهترین راهکارهای خانگی برای رفع یبوست نوزادان، از جمله درمان خانگی مدفوع نکردن نوزاد یک ماهه و دو ماهه و نوع غذا برای یبوست نوزاد آورده شده است:
افزایش مصرف مایعات
گاهی با نشانههایی مانند مدفوع سبز نوزاد می توان وضعیت معده را مشخص کرد. یکی از سادهترین روشها برای درمان فوری یبوست نوزاد، افزایش مصرف مایعات است. برای نوزادان بالای ۱ ماه که شیر مادر یا شیر خشک میخورند، میتوانید مقدار کمی آب جوشیده خنکشده (۱ تا ۲ قاشق غذاخوری) به آنها بدهید. این کار به نرم شدن مدفوع کمک میکند. برای نوزادان بالای ۴ ماه، چند قاشق آبمیوه طبیعی مانند آب سیب یا آب آلو (بدون شکر افزوده) میتواند مؤثر باشد، زیرا حاوی سوربیتول است که خاصیت ملین دارد.
ماساژ شکم و درمان یبوست نوزاد
ماساژ آرام شکم نوزاد میتواند در زمینه بیماریهای گوارشی به تحریک رودهها و درمان یبوست نوزادکمک کند. مراحل ماساژ:
- دستها را با روغن زیتون یا بادام شیرین کمی چرب کنید.
- با نوک انگشتان، حرکات دایرهای در جهت عقربههای ساعت روی شکم و اطراف ناف انجام دهید.
- زانوهای نوزاد را بهآرامی به سمت شکم فشار دهید و چند ثانیه نگه دارید.
این کار را ۲ تا ۳ بار در روز تکرار کنید تا گازهای روده جابهجا شوند و دفع راحتتر شود.
در سایت mayoclinic میخوانیم:
نوزادان معمولاً هر روز برای یک یا دو ماه اول مدفوع میکنند. پس از آن، برخی از نوزادان کمتر مدفوع میکنند. و نوزادانی که شیر خشک میخورند، کمتر از نوزادانی که شیر مادر میخورند، مدفوع میکنند. درست مانند کودکان بزرگتر و بزرگسالان، الگوهای سالم دفع مدفوع میتواند در بین نوزادان متفاوت باشد.
زور زدن یا ناله کردن هنگام دفع مدفوع برای نوزادان معمول است. اما اگر نوزادی هر بار زور میزند یا گریه میکند و به نظر میرسد درد دارد، ممکن است نشانه یبوست باشد.
اگر نوزاد شما یبوست دارد، برای درمان یبوست نوزاد تغییر در رژیم غذایی نوزاد برای نرم کردن مدفوع ممکن است کمک کند.
حرکت پاها به شکل دوچرخه
نوزاد را روی یک سطح نرم و صاف (مانند تخت یا تشک تعویض) به پشت بخوابانید. پاهای نوزاد را بهآرامی بگیرید و به حالت دوچرخهسواری حرکت دهید: هر پا را به نوبت به سمت شکم خم کنید و سپس به حالت اولیه برگردانید. این حرکت را بهآرامی و با ریتم ملایم، حدود ۲ تا ۳ دقیقه، ۲ تا ۳ بار در روز انجام دهید. برای افزایش آرامش، میتوانید در حین انجام این حرکت با نوزاد صحبت کنید یا آواز بخوانید تا او احساس راحتی کند.
این حرکت باعث تحریک عضلات شکم و رودهها میشود و به جابهجایی گازهای محبوسشده در روده کمک میکند. فشار ملایم روی شکم هنگام خم کردن پاها میتواند به حرکت مدفوع در رودهها و دفع راحتتر آن کمک کند. این روش بهویژه برای نوزادان یک ماهه و دو ماهه که هنوز تحرک زیادی ندارند، بسیار مناسب است. حرکات باید آرام و بدون فشار زیاد انجام شوند تا نوزاد احساس ناراحتی نکند.
اگر نوزاد در حین انجام این حرکت گریه کرد یا بیقرار شد، آن را متوقف کنید و برای درمان یبوست نوزادبا پزشک مشورت کنید. این روش را میتوان با ماساژ شکم ترکیب کرد تا اثربخشی بیشتری داشته باشد.
حمام آب گرم برای درمان یبوست نوزاد
وان یا لگن کوچکی را با آب گرم (دمای حدود ۳۷ تا ۳۸ درجه سانتیگراد، مشابه دمای بدن) پر کنید. نوزاد را بهآرامی در آب قرار دهید، بهگونهای که شکم و پایینتنه او در آب باشد. به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه اجازه دهید نوزاد در آب گرم بماند. میتوانید برای درمان یبوست نوزاد بهآرامی آب را روی شکم او بریزید.
پس از حمام، بدن نوزاد را بهخوبی خشک کنید و در صورت امکان، شکم او را ماساژ دهید تا اثر آرامشبخش حمام تقویت شود.
- آب گرم باعث شل شدن عضلات شکم و کاهش تنش در ناحیه گوارشی میشود.
- این روش به تسکین نفخ و تحریک حرکت رودهها کمک میکند، که میتواند دفع مدفوع را آسانتر کند.
- حمام گرم همچنین به آرامش کلی نوزاد کمک میکند، که میتواند بیقراری ناشی از یبوست را کاهش دهد.
- دمای آب را با دماسنج یا آرنج خود چک کنید تا مطمئن شوید بیش از حد گرم نیست.
- از افزودن مواد شیمیایی یا صابونهای قوی به آب خودداری کنید، زیرا ممکن است پوست حساس نوزاد را تحریک کند.
اگر نوزاد علائم ناراحتی مانند گریه مداوم یا بیقراری شدید دارد، حمام را کوتاه کنید و با پزشک مشورت کنید.
تغییر رژیم غذایی مادر
اگر نوزاد از شیر مادر تغذیه میکند، رژیم غذایی مادر میتواند تأثیر مستقیمی بر سیستم گوارشی نوزاد داشته باشد. برای درمان یبوست نوزاد :
- افزایش مصرف فیبر: مادر میتواند غذاهای غنی از فیبر مانند میوهها (آلو، انجیر، کیوی، گلابی)، سبزیجات (اسفناج، کاهو، کلم بروکلی) و غلات کامل (جو دوسر، نان سبوسدار) را به رژیم غذایی خود اضافه کند.
- مصرف مایعات فراوان: نوشیدن حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز، همراه با آبمیوههای طبیعی (مانند آب آلو یا سیب) و دمنوشهای ملایم (مانند گل محمدی یا خاکشیر).
- مصرف روغنهای ملین: افزودن یک قاشق چایخوری روغن زیتون یا روغن بادام به رژیم غذایی روزانه میتواند به بهبود حرکات روده مادر و در نتیجه نوزاد کمک کند.
- اجتناب از غذاهای محرک یبوست: پرهیز از مصرف بیش از حد لبنیات پرچرب (مانند پنیر و ماست پرچرب)، حبوبات نفاخ (نخود، لوبیا)، غذاهای فرآوریشده (مانند فستفود) و نوشیدنیهای گازدار.
- آزمون و خطا: برخی نوزادان ممکن است به مواد غذایی خاصی مانند لبنیات یا غذاهای خاص حساسیت داشته باشند. مادر میتواند به مدت ۱ تا ۲ هفته برخی غذاها (مانند لبنیات) را حذف کند و اثر آن را بر یبوست نوزاد بررسی کند.
ترکیبات موجود در شیر مادر تحت تأثیر رژیم غذایی مادر قرار میگیرند. غذاهای ملین و فیبردار میتوانند مدفوع نوزاد را نرمتر کنند. کمآبی یا کمبود فیبر در رژیم غذایی مادر میتواند باعث یبوست در او و در نتیجه در نوزاد شود. افزایش مایعات و فیبر این مشکل را برطرف میکند. برخی مواد غذایی مانند آلو و انجیر حاوی سوربیتول هستند که خاصیت ملین طبیعی دارد و از طریق شیر مادر به نوزاد منتقل میشود.
استفاده از آبمیوههای طبیعی
برای نوزادان بالای ۴ ماه، میتوانید ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری آبمیوه طبیعی (مانند آب سیب، آلو یا گلابی) به آنها بدهید. این کار را ۱ تا ۲ بار در روز انجام دهید. آبمیوه باید ۱۰۰٪ طبیعی و بدون شکر افزوده باشد. میتوانید آن را با مقدار کمی آب جوشیده خنکشده رقیق کنید تا برای معده نوزاد ملایمتر باشد. برای نوزادان زیر ۴ ماه، استفاده از آبمیوه باید با تأیید پزشک انجام شود، زیرا سیستم گوارشی آنها ممکن است هنوز آماده هضم این مواد نباشد.
- آبمیوههایی مانند آلو، سیب و گلابی حاوی سوربیتول و فیبر طبیعی هستند که به نرم شدن مدفوع و تحریک رودهها کمک میکنند.
- این روش میتواند به درمان فوری یبوست نوزاد کمک کند، بهویژه در مواردی که مدفوع سفت و خشک است.
- آبمیوههای طبیعی همچنین به افزایش مایعات در بدن نوزاد کمک میکنند، که برای پیشگیری از یبوست ضروری است.
- از دادن آبمیوههای صنعتی یا حاوی شکر افزوده خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث مشکلات گوارشی یا حساسیت شوند.
استفاده از پوشک مناسب
مطمئن شوید که پوشک اندازه مناسب با جثه نوزاد دارد. پوشک نباید خیلی تنگ باشد، زیرا میتواند به شکم و ناحیه مقعد فشار وارد کند و دفع را دشوارتر کند.
- از پوشکهایی با جنس نرم و ضدحساسیت استفاده کنید که پوست نوزاد را تحریک نکنند.
- پوشک را مرتب (هر ۲ تا ۳ ساعت یا پس از هر دفع) تعویض کنید تا از تحریک پوست و ایجاد حساسیت جلوگیری شود.
- اگر متوجه شدید که برند خاصی از پوشک باعث ناراحتی یا تحریک پوست نوزاد میشود، آن را با برند دیگری جایگزین کنید.
- پوشک تنگ یا نامناسب میتواند باعث فشار به ناحیه شکم و مقعد شود، که ممکن است مانع دفع راحت مدفوع شود.
- حساسیت پوستی ناشی از پوشک (مانند راش یا قرمزی) میتواند باعث بیقراری نوزاد شود و او را از دفع طبیعی بازدارد.
- استفاده از پوشک مناسب به نوزاد احساس راحتی میدهد و میتواند به دفع طبیعی کمک کند.
پوست ناحیه مقعد را پس از هر تعویض پوشک بررسی کنید. اگر علائم شقاق (ترکهای کوچک) یا قرمزی شدید مشاهده شد، از کرمهای محافظ پوست (مانند زینک اکساید) استفاده کنید و با پزشک مشورت کنید.
از پوشکهایی با مواد شیمیایی قوی یا عطرهای مصنوعی خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث تحریک پوست و تشدید مشکلات گوارشی شوند.
نکات ایمنی درمان یبوست نوزاد یک ماهه
برای نوزادان یک ماهه، باید با احتیاط بیشتری عمل کرد، زیرا سیستم گوارشی آنها هنوز در حال تکامل است. برخی روشهای مناسب برای درمان خانگی مدفوع نکردن نوزاد یک ماهه عبارتند از:
- ماساژ شکم: بهآرامی و با دستهای گرم انجام شود.
- حمام آب گرم: برای آرامش عضلات و تحریک رودهها.
- افزایش دفعات شیردهی: شیر مادر به دلیل ترکیبات مغذی و هضم آسان، میتواند به پیشگیری از یبوست کمک کند.
- چرب کردن مقعد: با استفاده از مقدار کمی روغن زیتون یا وازلین استریل، میتوانید مقعد نوزاد را تحریک کنید تا دفع راحتتری داشته باشد. این روش باید با احتیاط و فقط در موارد ضروری انجام شود.
از استفاده خودسرانه شیاف (مانند شیاف صابون) یا ملینها برای نوزادان یک ماهه به شدت خودداری کنید، مگر اینکه پزشک تجویز کرده باشد.
درمان خانگی مدفوع نکردن نوزاد دو ماهه
برای نوزادان دو ماهه، علاوه بر روشهای بالا، میتوانید:
- مقدار کمی آب جوشیده خنکشده (۱ تا ۲ قاشق غذاخوری) به نوزاد بدهید، اگر پزشک تأیید کند.
- تغییر نوع شیر خشک: اگر نوزاد از شیر خشک تغذیه میکند، ممکن است تغییر به شیر خشک با فرمولاسیون راحتتر برای هضم (مانند شیر خشکهای مخصوص یبوست) کمککننده باشد. این کار باید تحت نظر پزشک انجام شود.
برای یبوست نوزاد چیکار کنیم؟
اگر نوزاد مدفوع نکرد، ابتدا روشهای خانگی مانند ماساژ، حمام گرم و حرکت پاها را امتحان کنید. در صورت عدم بهبود پس از ۳ تا ۵ روز، یا اگر علائم نگرانکنندهای مانند خون در مدفوع، تب، استفراغ یا بیقراری شدید مشاهده شد، فوراً با پزشک مشورت کنید. برای نوزادانی که با شیر خشک تغذیه میشوند، بررسی نوع شیر خشک و مشورت با پزشک برای تغییر آن ضروری است.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در موارد زیر، مراجعه به پزشک یا دریافت مشاوره آنلاین از متخصص اطفال ضروری است:
- یبوست بیش از ۵ روز ادامه داشته باشد.
- وجود خون در مدفوع یا شقاق مقعدی.
- بیقراری شدید، تب، استفراغ یا کاهش وزن.
- عدم وزنگیری مناسب یا کاهش اشتها.
- سابقه خانوادگی بیماریهای گوارشی یا مشکلات رودهای.
در چنین مواردی، ویزیت آنلاین با متخصص اطفال میتواند به تشخیص دقیق و ارائه درمان مناسب کمک کند.
پیشگیری از یبوست در نوزادان
برای جلوگیری از یبوست، میتوانید این نکات را رعایت کنید:
- تغذیه مناسب مادر: مصرف غذاهای ملین مانند آلو، انجیر، و مایعات فراوان.
- افزایش تحرک نوزاد: تشویق به حرکت پاها یا بازیهای سبک.
- استفاده از شیر خشک مناسب: اگر نوزاد شیر خشک مصرف میکند، از فرمولاسیونهای مناسب برای گوارش آسان استفاده کنید.
- ایجاد عادات منظم دفع: برای نوزادان بزرگتر، تشویق به دفع در زمانهای مشخص.
لزوم توجه به درمان فوری یبوست نوزادان
یبوست در نوزادان معمولاً با روشهای خانگی مانند ماساژ شکم، حمام آب گرم، و مصرف مایعات یا آبمیوههای طبیعی قابل درمان است. برای نوزادان یک ماهه و دو ماهه، باید با احتیاط بیشتری عمل کرد و از روشهای ایمن مانند ماساژ و افزایش شیردهی استفاده شود. همچنین، رژیم غذایی مادر در نوزادان شیرخوار نقش مهمی در پیشگیری و درمان یبوست دارد. اگر یبوست بیش از چند روز طول کشید یا با علائم نگرانکننده همراه بود، حتماً با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید.
سؤالات متداول
