یکی از بیماریهای بسیار شایع در سنین بالا در افراد کهنسال تغییرات ایجاد شده در سیستم قلب و عروق به ویژه بیماری دریچه قلبی میباشد که در افراد سالمند در صورت عدم درمان به موقع مشکلات بسیار جدی و حتی در برخی از موارد منجر به مرگ بیمار خواهد شد. عدم کارایی دریچه های قلب بخشی از بیماریهای قلبی عروقی است در واقع دریچه های اصلی قلب که شامل چهار دریچه که به ترتیب دریجه میترال(دولتی) و دریچه تریكوسپید (سه لتی) بوده و کنترل ورود و خروج جریان خون به درون قسمت بطن قلب را به عهده دارند.
همچنین دریچه های آئورت و ریوی جریان یافتن خون به خارج از قلب را بر عهده دارد، اگر دچار اختلال شوند بیماریهای مخربی را ایجاد خواهند نمود. بنابراین میتوان گفت عملکرد صحیح قلب به سالم بودن دریچههای آن بستگی دارد. که در صورت عدم درمان به موقع بروز این نوع اختلالات با گذشت زمان منجر به از کار افتادن قلب یا نارسایی خواهد شد.
بنابراین افراد سالمند به دلیل کهولت سن و آسیبپذیر بودن بیشتر در معرض خطرات جدی هستند و نیاز به مراقبت تخصصی توسط پرستار سالمند دارند. لذا استفاده از افراد متخصص مانند پرستار میتواند راهحل بسیار موثری در پیشگیری از خطرات احتمالی باشد.
بیماری دریچه قلبی چیست؟
بیماریهای مربوط به دریچه قلبی در اثر افزایش سن و یا سبک زندگی نامناسب فرد در طول جوانی ایجاد شده و در کهنسالی بروز مییابد. این بیماری احتمال حملات قلبی، سکته مغزی در افراد سالمندان، یا ابتلا به بیماری قلبی و نارسایی در ماهیچه قلبی افراد کهنسال با سن بیش شصت و پنج سال را بیشتر از جوانان درگیر خواهد نمود. در واقع این بیماری یکی از اصلیترین دلایل ناتوانی فیزیکی در افراد مسن به شمار میرود. به طور کلی این دسته از بیماریهای قلب فعالیتهای حیاتی بدن فرد را بسیار محدود نموده و کیفیت زندگی بسیاری از افراد سالمند در جهان را تحت تاثیر قرار خواهند داد.
به نقل از وبسایت my.clevelandclinic.org :
بیماری دریچه قلب یک مشکل نسبتاً رایج در دریچه هایی است که جریان خون را در یک جهت در قلب شما حفظ می کند. داروها می توانند به مشکلات جریان خون ناشی از دریچه قلب که درست کار نمی کند کمک کنند، اما گاهی اوقات این کافی نیست. ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی می تواند به شما بگوید که آیا نیاز به تعمیر یا تعویض دریچه خود دارید.
انواع بیماری دریچه قلبی
بیماریهای دریچه قلب شامل تنگی دریچه، انسداد دربچه و گشاد شدن آن میباشد که در ادامه به توضیح کوتاهی در رابطه با آن خواهیم پرداخت:
- گشادی دریچه قلب (رگورژیتاسیون)
ایجاد اختلال در بازگشت خون به درون قلب میباشد. در واقع وقتی یکی از دریچه قلب کاملا بسته نشود رگورژیتاسیون رخ میدهد. در گشادی دریچه قلب خون به جای حرکت رو بالا در جهت عکس به سمت عقب باز میگردد. از جمله مهمترین دلایل آن بازگشت خون پرولاپس (افتادگی دریچه) میباشد. - بیماری تنگی دریچههای قلب
در اثر ایجاد ضخامت در دریچه،گرفتگی یا چسبندگی بافت دریچههای قلب منجر به ایجاد تنگی دریچهای میشود. در این نوع از بیماریهای دریچهها کامل باز نمیشوند، در نتیجه به اندازه کافی خون در سایر اندامها از دریچه قلب جریان پیدا نخواهد کرد. همچین تنگی دریچه قلب باعث مشکل بازگشت خون نیز خواهد بود. - انسداد دریچه قلب
بسته شدن کامل و مسدود شدن دریچه قلب را که در این حالت راهی برای جریان طبیعی خون از دریچه نمیباشد.
علت بیماری دریچه قلب
بیماری دریچه قلب در افراد به دلایل و علت های مختلفی در هر فرد شکل میگیرید که عمده تریت علت ها به صورت زیر می باشد:
- نقص مادرزادی در قسمت قلب جنین
- تب ناشی از روماتیسم مفصلی در سالمندان
- تصلب یا گرفتگی شرابین
- سابقه فشار خون بالا
- التهاب قسمت لایه درونی قلب (آندو کاردیت)
- التهاب آندو کاردیت در اثر بیماری سفلیس
- حملات قلبی
- بیماری عروق تغذیه کننده قلب (عروق کرونر)
- ایجاد تورم غیر طبیعی ـ انحنای آئورت (آنوریسم آئورت)
- سخت شدن دیواره شریانهای قلب (آترواسکلروز)
- تغییرات ایجاد شده در افزایش سن
علائم بیماری دریچه قلب
علائم این بیماری شبیه به علائم سکته قلبی است و می تواند در نهایت منجر به همان نیز بشود. بیماری دریچه قلبی علائم و نشانه هایی داشته که تعدادی از آن ها به صورت زیر می باشد:
- بروز تپش قلب شدید و ایجاد درد خفیف در قسمت قفسه سینه
- بروز ضعف و بیحالی عمومی در بدن
- تب و عفونت باکتریایی (باکتریایی اندوکاردیوم)
- ایجاد سرگیجه و بیهوشی (به دلیل تنگی آئورت)
- تغییرات ناگهانی وزن (اضافه وزن سریع)
عوامل تاثیرگذار بر ابتلا به بیماری دریچه قلب
مواردی که خطر ابتلا به بیماری دریچه قلب را در افراد سالمند افزایش میدهند عبارتند از:
- افزایش و کهولت سن
- تزریق دارو به صورت غیرمجاز
- گرفتگی عروق تغذیه کننده قلب (عروق کرونر)
- عفوفت باکتریایی
- فشار خون کنترل نشده
- سطح کلسترول و چربی خون بالا
- ضربه ناگهانی و محکم به قلب
- نقصهای مادرزادی در قسمت قلب
تشخیص بیماری دریچه قلب در سالمندان
سالمندان به دلیل کهولت سن از بدن ضعیفتری نسبت به سایر افراد برخوردار هستند. لذا در صورت که علائم ظاهر شد، باید بلافاصله به پزشک مراجعه نمایند. در اکثر موارد، پزشک متخصص میتواند از طریق نوار قلب و یا شنیدن صداهای غیرمعمول قلب زمانی آسیب دریچه قلب را تشخیص بدهد. آزمایشات مهمی که به طور معمول به منظور تایید بروز بیماری دریچه ای قلب صورت میپذیرد عبارت است از:
- آزمایش ECG از جمله آزمایشهایی میباشد که ضربان و ریتم قلب را به خوبی آشکار میسازد. همچنین این روش قادر است بزرگ شدن حفره های قلب و حملات قلبی که قبلا اتفاق افتاده است را آشکار نماید.
- رادیوگرافی قفسه سینه که این آزمایش به منظور بررسی مایع داخل ریه ها و تغییر اندازه قلب انجام میشود.
- استفاده از MRI نیز به منظور تشخیص دریچه آسیب دیده و نحوه عملکرد قلب صورت میپذیرد.
- اکوکاردیوگرام به منظور مشکوک بودن احتمال ابتلا به بیماری دریچه قلب انجام شده، این آزمایش را میتوان در کنار تخت بیمار بدون نیاز به شرایط خاص انجام داد. این آزمایش میتواند وضعیت نابسامان دریچهها، نحوه عملکرد قلب و اندازه حفرههای مختلف قلب را نشان دهد.
درمان بیماری دریچه قلب
درمان این بیماری به میزان علائم و آسیب دریچه قلب بستگی دارد. در بسیاری از موارد که علائم جزیی است، استفاده از درمان دارویی موثر میباشد. این موارد شامل:
- ایجاد تغییرات اساسی در نحو زندگی
- استفاده از داروهای که پزشک در تشخیص کنترل فشار خون و ضربان قلب تجویز نموده است.
- در صورت وجود لخته های خون استفاده از داروهای رقیق کننده میتواند موثر باشد، به ویژه اگر فرد دچار فیبریلاسیون دهلیزی باشد.
- مدیریت پزشکی با اکوکاردیوگرام از نوع سریالی به منظور بررسی کارکرد صحیح دریچه ها
درمان بیماری شدید دریچه قلب
در صورت ابتلای فرد به بیماریهای شدید دریچه قلب و پاسخ ندادن موثر به داروهای تجویز شده، جراحی روش بسیار موثر به منظور نجات بیمار میباشد. در حالت کلی وقتی که دریچه آئورت آسیب دیده باشد، قابل ترمیم نبوده و باید با استفاده از عمل جراحی تعویض شود. این در صورتی است که در بسیاری از موارد دریچه میترال قابلیت تعویض یا ترمیم دارد و بیمار می تواند بدون عمل سنگین دریچه طبیعی قلب خود را حفظ کند و ضربان قلب نرمال در فرد باز گردد.
در روش تعویض دریچه بیمار یکی از دو دریچه مکانیکی یا بافتی را دریافت مینماید. به طور کلی دریچههای مکانیکی بسیار با دوامتر و دارای عملکرد بهتری نسبت به نوع دریچههای بافتی هستند. اما بزرگترین مشکل دریچههای مکانیکی فرد بیمار مجبور است تا آخر عمر از داروهای رقیق کننده خون استفاده نماید و بیمار مداوم باید تحت مراقبت پزشک باشد. در افراد کهنسال بالای ۷۵ سال از دریچههای بافتی با ۱۵ سال عمر استفاده نموده و دیگر نیاز به داروهای رقیقکننده نمیباشد.
عوارض بیماری دریچه قلب در افراد سالمند
عوارضی که بیماری دریچه قلب برای افراد مسن و سالمند دارد به صورت زیر می باشد:
- بروز سکته قلبی
- ایجاد نارسایی قلب
- به وجود آمدن لخته خون و انتقال آن به مغز که باعث ایجاد سکته مغزی میشود.
- تغییرات نابسامان ضربان و ریتم قلب
- مرگ سالمند
نحوه مراقبت از افراد مبتلا به بیماری دریچه قلب
از جمله مهمترین وظایف پرستار سالمند و در مراقبت از سالمندان با بیماریهای دریچه قلبی، عمل دقیق به تجویزات پزشک معالج بیمار و همچنین تنظیم منظم رژیم غذایی و دارویی سالمند است.
- انجام تمامی وظایف مورد نیاز سالمند پیش از عمل جراحی و دوره بهبود
- ایجاد یک محیط آرامش بخش به منظور فراهم نمودن مکان مناسب استراحت سالمند
- تنظیم تغذیه مناسب به منظور پیشگیری از سوء تغذیه در افراد کهنسال
- استفاده از پرستار توانبخشی سالمند پس از جراحی قلب
- حفظ روحیه بیمار به منظور بهبود سریع و بازگشت کارایی بدن فرد بیمار
- چک کردن مداوم فشار خون سالمندان مبتلا به فشار خون به منظور جلوگیری از پیشروی بیماری دریچه قلب
- از دیگر نکات مهم دوری فرد سالمند از محیط پر تنشی و استرسزا میباشد، پرستار باید تمام تلاش خود را برای حفظ آرامش بیمار انجام بدهد.
- بیماران مبتلا به آرتمی به هیچ عنوان نباید در معرض محیطهای پر فشار و شلوغ باشند چراکه این محیطها وضعیت جسمی و روحی بیمار را بسیار بدتر میکند.
پرستار بیمار باید تمام تلاش خود را برای کاهش وزن بیمار و متعادل ساختن بدن بیمار با ایجاد یک برنامه تغذیهای و ورزشی مناسب انجام بدهد چرا که سلامت بدن بیمار، خود تا حدود زیادی از پیشروی بیماری فرد و ایجاد وخامت در حال او جلوگیری خواهد نمود.
در صورت تغییر حال ظاهری سالمند مانند احساس درد در قفسه سینه، بروز فشار یا ناراحتی در قفسه سینه باید بلافاصله با پزشک متخصص فرد تماس حاصل نموده و در اولین فرصت فرد را به نزدیکترین مرکز درمانی انتقال دهید. پرستار متخصص حتما باید در طول درمان بیمار را از خوردن غذاهای چرب و پرکلسترول که باعث تنگی بیشتر دریچهها و حاد شدن وضعیت بیمار میگردد منع نماید.
در یک نگاه کلی بیماریهای مختلفی در دریچه قلب در افراد میانسال و به ویژه کهنسال در اثر دلایل مختلف مادرزادی یا سبک زندگی غلط ایجاد میشود. این در صورتی است که اگر مشکلات و بیماریهای مربوط به دریچه قلب در فرد به ویژه کهنسالان تشخیص داده نشود منجر به بروز مشکلات جدی و حتی مرگ فرد خواهد شد.
لذا بسیار مهم است که افراد سالمند از نزدیک تحت مراقبت کادر حرفهای پزشک و پرستاران متخصص قرار گیرند، شرکت پرستار اول از جمله شرکتهای پیشرو در ارائه خدمات به موقع به بیماران کهنسال میباشد. چراکه مداخله سریع و به موقع میتواند منجر به حفظ جان فرد و بهبود سریع در سلامت فرد شود.
سوالات متداول
بیماری دریچه قلب چیست؟
این بیماری در دریچههای کنترلکننده جریان خون و ورود و خروج خون در اثر وارث به صورت مادرزادی یا سبک زندگی نامناسب در افراد کهنسال ایجاد شده و منجر به مشکلات جدی در سلامت آنها خواهد شد.
علت ایجاد بیماری دریچه قلب چیست؟
شایعترین علل ایجاد بیماری دریچه قلب شامل: کهولت سن، مشکلات مادرزادی، عفونتهای باکتریایی و ویروسی، مصرف دخانیات و الکل، استرس، مصرف غذاهای ناسالم میباشد.
علائم بیماری دریچه قلب چیست؟
از شایعترین علل ایجاد بیماری دریچه قلب میتوان به: تپش قلب شدید، درد قفسه سینه، ضعف، خستگی، احساس سبکی در سر، سرگیجه، ضربان قلب نامنظم اشاره نمود.
