این مقاله در تاریخ 27-05-1405 توسط تیم پرستاری پرستار اول بازبینی و بهروزرسانی شده است.
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
پیری و کهولت سن مرحله ای از زندگی است که ممکن است والدین برای انجام امور روزمره، پیگیری درمان و حتی تامین نیازهای عاطفی خود، بیش از گذشته به کمک فرزندان نیاز داشته باشند. اما یک سوال مهم برای بسیاری از خانواده ها این است که وظیفه نگهداری از پدر و مادر بر عهده کیست؟ آیا این مسئولیت بیشتر بر عهده پسر است یا دختر؟
در واقع، مراقبت از والدین نباید تنها بر اساس جنسیت فرزندان تعیین شود و بهتر است با توجه به شرایط جسمی والدین، توان مالی، زمان، محل زندگی و توانایی هر یک از فرزندان تقسیم شود. در خانواده هایی که فرزندان به دلیل شغل، فاصله جغرافیایی یا سایر مسئولیت ها امکان مراقبت روزانه ندارند، کمک گرفتن از پرستار سالمند نیز می تواند بخشی از نیازهای مراقبتی والدین را پوشش دهد. در ادامه، مسئولیت دختر و پسر، نگهداری از مادر و پدر، وظیفه عروس در قبال والدین همسر و همچنین جنبه های اخلاقی و حقوقی مراقبت از والدین را بررسی می کنیم.
وظیفه نگهداری از پدر و مادر بر عهده کیست؟
وظیفه نگهداری از پدر و مادر را نمی توان تنها بر عهده پسر یا دختر خاصی دانست. در یک خانواده، بهتر است مسئولیت مراقبت از والدین با توجه به وضعیت جسمی و روحی آن ها، توان مالی فرزندان، میزان وقت آزاد، محل زندگی و توانایی هر فرد تقسیم شود. برای مثال، ممکن است یکی از فرزندان به دلیل نزدیکی محل زندگی، بیشتر در امور روزمره والدین حضور داشته باشد و فرزند دیگر هزینه های درمان یا دارو را پرداخت کند. بنابراین، عادلانه ترین روش این است که هر یک از فرزندان متناسب با شرایط خود بخشی از مسئولیت را بر عهده بگیرد.
در سایت agingcare میخوانیم:
وقتی صحبت از مراقبت از والدین میشود، ترکیب خانواده تأثیر مستقیمی بر اینکه چه کسی بار مسئولیتهای مراقبتی را بر دوش دارد، دارد. یک مقاله تحقیقاتی که در سال ۲۰۱۴ در نشست انجمن جامعهشناسی آمریکا ارائه شد، نشان داد که میزان مراقبت دختران از والدین مسن خود در درجه اول تحت تأثیر محدودیتهایی است که با آن مواجه هستند (مثلاً شغل، مراقبت از کودک)، اما میزان مراقبت پسران تنها با حضور یا عدم حضور سایر اعضای تیم مراقبت، مانند خواهران یا همسر والدین، مرتبط است.
مراقبت از والدین نیز فقط به حضور فیزیکی محدود نمی شود و می تواند شامل تامین هزینه های ضروری، پیگیری وضعیت سلامت، همراهی در مراجعه به پزشک، انجام امور روزمره و توجه به نیازهای عاطفی باشد. اگر وضعیت جسمی والدین به گونه ای باشد که به مراقبت مداوم نیاز داشته باشند و فرزندان امکان حضور تمام وقت را نداشته باشند، استفاده از خدمات مراقبتی حرفه ای نیز می تواند در کنار حمایت خانواده، راهکار مناسبی باشد.
مسئولیت فرزندان در مراقبت از والدین
| نوع مسئولیت | چه کسی می تواند انجام دهد؟ | نمونه وظایف |
|---|---|---|
| حمایت مالی | فرزند دارای توان مالی بیشتر | هزینه درمان، دارو و نیازهای ضروری |
| مراقبت روزمره | فرزند نزدیک تر یا دارای زمان بیشتر | غذا، بهداشت، خرید و همراهی |
| امور درمانی | هر یک از فرزندان | مراجعه به پزشک، تهیه دارو و پیگیری آزمایش ها |
| حمایت عاطفی | همه فرزندان | تماس، دیدار، گفت و گو و همراهی |
| مراقبت تخصصی | مراقب حرفه ای | مراقبت روزانه، شبانه یا شبانه روزی |
نگهداری پدر مادر به عهده کیست؟
نگهداری از پدر و مادر فقط به معنای حضور دائمی در خانه یا انجام کارهای روزمره نیست، بلکه مجموعه ای از مسئولیت های مالی، جسمی، درمانی و عاطفی را شامل می شود. بنابراین نمی توان گفت تمام این وظایف باید بر عهده یک فرزند، مثلا پسر بزرگ یا دختر باشد. بهتر است فرزندان با توجه به شرایط زندگی، توان مالی، میزان وقت آزاد و فاصله محل زندگی خود، مسئولیت ها را میان یکدیگر تقسیم کنند تا هم نیازهای والدین به خوبی تامین شود و هم فشار مراقبت روی یک نفر قرار نگیرد.
مسئولیت مالی
یکی از مهم ترین بخش های مراقبت از والدین، تامین هزینه های ضروری مانند دارو، درمان، ویزیت پزشک، آزمایش ها و سایر نیازهای زندگی است. اگر یکی از فرزندان توان مالی بیشتری دارد، می تواند سهم بیشتری از هزینه ها را بر عهده بگیرد، در حالی که سایر فرزندان بخشی از مسئولیت های غیر مالی را انجام دهند.
مراقبت روزمره
کمک در غذا خوردن، استحمام، لباس پوشیدن، نظافت، خرید، انجام کارهای منزل و همراهی در رفت و آمد از جمله مراقبت های روزمره است. معمولا فرزندی که به والدین نزدیک تر زندگی می کند یا زمان آزاد بیشتری دارد، می تواند حضور بیشتری در این امور داشته باشد. البته این موضوع به معنای بر عهده گرفتن تمام مسئولیت ها توسط همان فرزند نیست و بهتر است سایر اعضای خانواده نیز متناسب با شرایط خود مشارکت کنند.
حمایت عاطفی
نیاز والدین به محبت و ارتباط با فرزندان با افزایش سن از بین نمی رود. تماس تلفنی منظم، دیدار، گفت و گو، همراهی در فعالیت های اجتماعی و توجه به احساس تنهایی می تواند بخش مهمی از مراقبت از والدین باشد. حتی فرزندی که به دلیل شغل یا فاصله جغرافیایی نمی تواند مراقبت روزانه انجام دهد، می تواند از طریق حمایت عاطفی یا مشارکت در هزینه های درمان و مراقبت، نقش خود را در خانواده ایفا کند.
اگر هیچ کدام از فرزندان امکان حضور تمام وقت در کنار والدین را نداشته باشند، استفاده از خدمات پرستار سالمند در منزل می تواند بخشی از مراقبت های روزمره را پوشش دهد. این گزینه به ویژه زمانی کاربردی است که والدین برای انجام امور شخصی، مصرف دارو، جابه جایی یا مراقبت در ساعات مشخص به کمک نیاز دارند و در عین حال خانواده می خواهد ارتباط و حضور خود را در کنار آنها حفظ کند.
چه کسانی از فرزندان باید از پدر و مادر مراقبت کنند؟
مراقبت از پدر و مادر معمولا نباید به یک فرزند خاص واگذار شود. اینکه چه کسی بیشتر در کنار والدین باشد یا کدام فرزند مسئولیت بیشتری بر عهده بگیرد، به شرایط خانواده، وضعیت جسمی و روحی والدین و توانایی هر یک از فرزندان بستگی دارد. در بسیاری از خانواده ها، بهترین روش این است که هر فرد بخشی از مسئولیت را بر اساس امکانات و شرایط خودش انجام دهد.
- فرزندی که به والدین نزدیک تر زندگی می کند: می تواند برای کارهای روزمره، خرید، مراجعه به پزشک و رسیدگی های ضروری حضور بیشتری داشته باشد.
- فرزندی که زمان آزاد بیشتری دارد: می تواند بخشی از مراقبت های روزانه مانند آماده کردن غذا، همراهی و انجام امور منزل را بر عهده بگیرد.
- فرزندی که توان مالی بیشتری دارد: می تواند در تامین هزینه های درمان، دارو، تجهیزات مورد نیاز و سایر هزینه های زندگی والدین مشارکت بیشتری داشته باشد.
- فرزندی که امکان پیگیری امور درمانی را دارد: می تواند مسئول هماهنگی ویزیت پزشک، تهیه دارو، انجام آزمایش ها و پیگیری روند درمان باشد.
- فرزندی که توانایی انجام مراقبت های روزمره را دارد: در صورت نیاز والدین به کمک برای جابه جایی، استحمام، لباس پوشیدن، تغذیه یا سایر امور شخصی، می تواند در این بخش مشارکت کند.
- سایر فرزندان متناسب با شرایط خود: حتی اگر یکی از فرزندان امکان حضور فیزیکی نداشته باشد، می تواند از طریق تماس منظم، دیدار در زمان های مشخص، کمک مالی یا هماهنگی خدمات مراقبتی در نگهداری از والدین مشارکت کند.
در نتیجه، تقسیم عادلانه مسئولیت به معنی تقسیم مساوی همه کارها نیست. ممکن است یک فرزند بیشتر در کنار والدین باشد، فرزند دیگر هزینه های درمان را پرداخت کند و فرزند سوم امور پزشکی یا هماهنگی مراقبت را انجام دهد. مهم این است که مسئولیت ها با توافق اعضای خانواده مشخص شوند و مراقبت از والدین تنها بر دوش یک نفر قرار نگیرد.
وظیفه فرزندان در دوران پیری پدر و مادر چیست؟
با افزایش سن، ممکن است توانایی والدین برای انجام بعضی از کارهای روزمره کاهش پیدا کند و نیاز آنها به همراهی، توجه و حمایت بیشتر شود. وظیفه فرزندان در این دوران فقط تامین هزینه های زندگی نیست، بلکه مراقبت از والدین می تواند ابعاد مختلف جسمی، درمانی، عاطفی و اجتماعی داشته باشد. بهتر است این مسئولیت ها با توجه به شرایط هر خانواده میان فرزندان تقسیم شود.
مهم ترین وظایف فرزندان در دوران پیری پدر و مادر عبارتند از:
- توجه به وضعیت جسمی و سلامت والدین: تغییرات جسمی، کاهش توانایی حرکتی، ضعف یا علائم جدید را جدی بگیرند و در صورت نیاز برای بررسی پزشکی اقدام کنند.
- پیگیری درمان و داروها: در صورت نیاز، برای مراجعه به پزشک، تهیه دارو، انجام آزمایش ها و پیگیری روند درمان به والدین کمک کنند.
- تامین نیازهای ضروری: تهیه مواد غذایی، دارو، لباس، وسایل مورد نیاز و سایر هزینه های ضروری را متناسب با توان مالی اعضای خانواده بر عهده بگیرند.
- توجه به تنهایی و نیازهای عاطفی: تماس تلفنی، دیدار منظم، گفت و گو و همراهی می تواند از احساس تنهایی و بی توجهی در والدین جلوگیری کند.
- کمک در کارهای روزمره: در صورت کاهش توان جسمی، انجام کارهایی مانند خرید، آشپزی، نظافت، جابه جایی و سایر امور روزانه را میان خود تقسیم کنند.
- تامین امنیت محیط خانه: خطرهای احتمالی مانند زمین خوردن، لغزندگی کف، نور ناکافی یا دسترسی دشوار به وسایل ضروری را شناسایی و تا حد امکان برطرف کنند.
- تقسیم مسئولیت با سایر اعضای خانواده: وظایف را از قبل مشخص کنند تا تمام فشار مراقبت روی یک فرزند قرار نگیرد.
- استفاده از مراقب حرفه ای در صورت نیاز: اگر والدین به مراقبت مداوم یا کمک تخصصی نیاز دارند و فرزندان امکان حضور کافی ندارند، می توان از خدمات مراقبتی در منزل کمک گرفت.
یکی از تغییراتی که ممکن است با افزایش سن دیده شود، کاهش توان جسمی و ضعف عمومی است. اگر این ضعف باعث شود والدین در راه رفتن، انجام امور شخصی یا فعالیت های روزمره با مشکل مواجه شوند، بهتر است علت آن بررسی شود و نیازهای مراقبتی آنها جدی تر گرفته شود. در این شرایط، توجه به تغذیه، فعالیت متناسب با توان فرد و بررسی علت ضعف اهمیت دارد و مطالعه درباره درمان ضعف بدن در سالمندان نیز می تواند برای آشنایی بیشتر با روش های مراقبت مفید باشد.
نگهداری مادر بر عهده کیست؟
نگهداری از مادر را نمی توان صرفا وظیفه یک فرزند، دختر یا پسر، دانست. میزان و نوع مسئولیت هر یک از فرزندان باید با توجه به وضعیت جسمی و روحی مادر، میزان نیاز او به مراقبت، محل زندگی فرزندان، شرایط شغلی و توان مالی آنها تعیین شود. برای مثال، ممکن است فرزندی که نزدیک تر به مادر زندگی می کند، بیشتر در کارهای روزمره و مراجعه به پزشک حضور داشته باشد، در حالی که فرزند دیگر بخشی از هزینه های درمان و زندگی را تامین کند. بنابراین، بهتر است اعضای خانواده به جای تعیین یک فرد به عنوان مسئول اصلی، وظایف را متناسب با شرایط خود تقسیم کنند.
نگهداری مادر بعد از فوت پدر
پس از فوت پدر، ممکن است مادر از نظر عاطفی، مالی و حتی جسمی به حمایت بیشتری نیاز پیدا کند؛ به ویژه اگر سال ها زندگی مشترک داشته و اکنون تنها شده باشد. در چنین شرایطی، بهتر است فرزندان درباره محل زندگی مادر، هزینه های زندگی، پیگیری امور درمانی و میزان رفت و آمد و همراهی با او با یکدیگر تصمیم بگیرند. اگر مادر توانایی انجام امور شخصی و روزمره خود را داشته باشد، لزوما نیازی به مراقبت دائمی ندارد؛ اما اگر به دلیل بیماری، ضعف یا ناتوانی جسمی به کمک نیاز داشته باشد، میزان مراقبت باید متناسب با شرایط او افزایش پیدا کند.
نکته مهم این است که فوت پدر نباید باعث شود تمام مسئولیت مراقبت از مادر به یک فرزند، به ویژه فرزند نزدیک تر، منتقل شود. حتی اگر یکی از فرزندان حضور بیشتری در کنار مادر دارد، سایر فرزندان نیز می توانند با تامین بخشی از هزینه ها، انجام امور درمانی، خرید، رفت و آمد یا حمایت عاطفی در این مسئولیت مشارکت کنند.
نگهداری از مادر پیر
با افزایش سن، ممکن است مادر در انجام برخی فعالیت های روزمره مانند خرید، آشپزی، نظافت، جابه جایی یا مراجعه به پزشک به کمک بیشتری نیاز داشته باشد. میزان این نیاز در افراد مختلف متفاوت است و صرفا بالا رفتن سن به معنی نیاز به مراقبت شبانه روزی نیست. ابتدا باید مشخص شود مادر در انجام کدام فعالیت ها مستقل است و در چه کارهایی به کمک نیاز دارد.
اگر مادر توانایی حرکت و انجام امور شخصی را دارد، حضور منظم فرزندان، تماس تلفنی و کمک در کارهای ضروری ممکن است کافی باشد. اما در صورت کاهش توان حرکتی، اختلال حافظه، بیماری های مزمن یا نیاز به کمک در امور شخصی، خانواده باید برنامه مراقبتی منظم تری برای او در نظر بگیرد.
نگهداری از مادر مریض
وقتی مادر به بیماری مبتلا می شود، نوع و میزان مراقبت مورد نیاز به شدت بیماری و میزان وابستگی او بستگی دارد. در این شرایط ممکن است فرزندان لازم باشد در مصرف منظم داروها، مراجعه به پزشک، تغذیه، جابه جایی، بهداشت فردی و انجام امور روزمره به او کمک کنند. اگر بیماری باعث کاهش توانایی مادر در انجام فعالیت های شخصی شود، بهتر است مسئولیت ها میان فرزندان از قبل مشخص شود تا فشار مراقبت فقط بر دوش یک نفر قرار نگیرد.
در بیماری های طولانی مدت یا شرایطی که مادر به مراقبت مداوم نیاز دارد، خانواده می تواند در کنار حضور و حمایت خود، از خدمات مراقبتی حرفه ای نیز استفاده کند. مهم این است که مراقبت از مادر فقط به انجام کارهای جسمی محدود نشود و نیازهای عاطفی او، احساس امنیت و حفظ استقلال تا حد امکان نیز مورد توجه قرار گیرد.
نگهداری پدر بر عهده کیست؟
نگهداری از پدر نیز مانند مراقبت از مادر، مسئولیت اختصاصی یک فرزند یا فقط پسران نیست. هر یک از فرزندان باید متناسب با توانایی، شرایط زندگی، میزان دسترسی و توان مالی خود در مراقبت از پدر مشارکت داشته باشند. ممکن است یک فرزند به دلیل نزدیک بودن محل زندگی، بیشتر در امور روزمره حضور داشته باشد و فرزند دیگر هزینه های درمان یا پیگیری امور پزشکی را بر عهده بگیرد. بنابراین، معیار اصلی برای تقسیم مسئولیت، نیازهای پدر و شرایط واقعی فرزندان است، نه جنسیت آنها.
نگهداری از پدر بیمار
اگر پدر به بیماری یا ناتوانی جسمی مبتلا شود، ممکن است برای انجام کارهای شخصی، مصرف دارو، مراجعه به پزشک، تغذیه، جابه جایی یا امور منزل به کمک بیشتری نیاز داشته باشد. در چنین شرایطی، فرزندان بهتر است از ابتدا مشخص کنند که هر کدام چه بخشی از مراقبت را بر عهده می گیرند تا مسئولیت مراقبت از پدر بیمار فقط روی دوش یک نفر قرار نگیرد.
در برخی بیماری های مزمن، نیاز به مراقبت ممکن است به مرور افزایش پیدا کند. آشنایی با شایعترین بیماری های سالمندان می تواند به خانواده کمک کند تا تغییرات جسمی و نیازهای مراقبتی پدر را بهتر بشناسند و برای مراجعه به پزشک یا دریافت مراقبت مناسب به موقع اقدام کنند.
مراقبت از پدر و حفظ استقلال او
مراقبت از پدر به معنی انجام دادن تمام کارها به جای او نیست. اگر پدر هنوز می تواند بخشی از امور شخصی خود را انجام دهد، بهتر است تا حد امکان فرصت انجام این فعالیت ها را داشته باشد. کمک فرزندان باید به اندازه ای باشد که امنیت و سلامت او حفظ شود، اما استقلال و احساس توانمندی او نیز تا حد امکان باقی بماند.
اگر وضعیت جسمی پدر به گونه ای باشد که به مراقبت روزانه یا شبانه نیاز داشته باشد و فرزندان به دلیل کار، فاصله محل زندگی یا سایر مسئولیت ها نتوانند همیشه در کنار او باشند، می توان از خدمات مراقبتی در منزل نیز در کنار حضور خانواده استفاده کرد.
وظیفه دختر در قبال پدر و مادر چیست؟
وظیفه دختر در قبال پدر و مادر فقط به مراقبت روزمره یا انجام کارهای خانه محدود نمی شود و مانند پسر، می تواند شامل حمایت عاطفی، پیگیری امور درمانی، کمک مالی و همراهی با والدین باشد. اینکه نگهداری از والدین وظیفه پسر است یا دختر، پاسخ واحدی ندارد؛ زیرا میزان مشارکت هر فرزند باید با توجه به شرایط خانوادگی، توانایی جسمی، وضعیت مالی، محل زندگی، شغل و میزان نیاز والدین تعیین شود.
دختر ممکن است به دلیل محل زندگی یا شرایط کاری خود نتواند هر روز در کنار پدر و مادر باشد، اما همچنان می تواند از راه های مختلف در مراقبت از آنها مشارکت کند. برای مثال، پیگیری نوبت پزشک، تماس منظم، همراهی در مراجعه های درمانی، تامین بخشی از هزینه ها یا هماهنگی برای دریافت خدمات مراقبتی، همگی می توانند بخشی از مسئولیت او باشند.
از طرف دیگر، اگر دختر نزدیک والدین زندگی می کند و زمان بیشتری برای رسیدگی دارد، ممکن است بخشی از مراقبت های روزمره مانند خرید، تهیه غذا، نظافت، همراهی و انجام امور شخصی را بر عهده بگیرد. در این شرایط نیز بهتر است سایر فرزندان متناسب با توانایی خود در تامین هزینه ها، پیگیری درمان یا حمایت عاطفی مشارکت داشته باشند.
بنابراین، دختر بودن به خودی خود به معنی بر عهده گرفتن تمام مسئولیت مراقبت از پدر و مادر نیست؛ همان طور که پسر بودن نیز باعث نمی شود فرد از مشارکت در مراقبت از والدین معاف باشد. بهترین روش این است که اعضای خانواده بدون مقایسه و سرزنش یکدیگر، وظایف را بر اساس توانایی و شرایط واقعی هر فرد تقسیم کنند.
آیا نگهداری از پدر شوهر وظیفه عروس است؟
از نظر قانونی، عروس به دلیل ازدواج با پسر خانواده، در جایگاه فرزند نسبی پدر و مادر شوهر قرار نمی گیرد و قانون مدنی، الزام به انفاق میان اقارب را برای اقارب نسبی در خط عمودی در نظر گرفته است. به نقل از سایت maliatman.com، در ماده ۱۱۹۶ قانون مدنی نیز این موضوع صراحتا بیان شده و ماده ۱۲۰۰، نفقه پدر و مادر را با رعایت ترتیب قانونی بر عهده اولاد و اولاد اولاد قرار می دهد. بنابراین، نمی توان نگهداری از پدر شوهر را به عنوان یک وظیفه قانونی مستقل بر عهده عروس دانست.
با این حال، کمک به پدر و مادر همسر از نظر اخلاقی و خانوادگی می تواند ارزشمند باشد. اگر عروس با رضایت خود و متناسب با شرایطش در کارهایی مانند تهیه غذا، همراهی، مراجعه به پزشک یا مراقبت روزمره از پدر شوهر مشارکت کند، این کار می تواند نقش مهمی در آرامش خانواده داشته باشد؛ اما نباید این مشارکت اخلاقی را با یک الزام قانونی یکسان دانست.
نگهداری از مادر شوهر وظیفه کیست؟
در مورد مادر شوهر نیز شرایط مشابه است. مسئولیت قانونی نفقه والدین، در چارچوب قانون، متوجه اقارب نسبی واجب النفقه است و عروس صرفا به دلیل ازدواج با پسر خانواده، به عنوان فرزند نسبی مادر شوهر محسوب نمی شود. در مقابل، پسر خانواده که فرزند مادر است، در صورت وجود شرایط قانونی نفقه والدین، مسئولیت قانونی مربوط به آن را خواهد داشت. قانون همچنین توان مالی فرد را در الزام به پرداخت نفقه مورد توجه قرار داده است.
بنابراین، اگر خانواده درباره نگهداری از پدر شوهر یا مادر شوهر با چالش مواجه است، بهتر است وظایف میان فرزندان واقعی والدین و سایر اعضای خانواده بر اساس توانایی و شرایط هر فرد تقسیم شود. عروس نیز می تواند در صورت تمایل و امکان، بخشی از مراقبت را بر عهده بگیرد، اما بهتر است این همکاری با توافق خانوادگی باشد و تمام بار مراقبت به صورت پیش فرض بر دوش او قرار نگیرد.
خدمت به مادر پیر چه حکمی دارد؟
خدمت به مادر پیر از نظر اخلاقی و دینی، جایگاه ارزشمندی دارد و در فرهنگ اسلامی بر احترام، نیکی و احسان به پدر و مادر تاکید زیادی شده است. با افزایش سن، ممکن است مادر برای انجام برخی امور روزمره، درمانی یا شخصی به کمک بیشتری نیاز داشته باشد و همراهی فرزندان در این شرایط می تواند علاوه بر برطرف کردن نیازهای او، احساس امنیت و آرامش بیشتری ایجاد کند.
ثواب نگهداری از مادر پیر را نیز می توان در چارچوب همین نیکی و احسان به والدین در نظر گرفت. کمک به مادر در کارهای روزمره، همراهی در زمان بیماری، رسیدگی به نیازهای ضروری و توجه به احساسات او، تنها یک وظیفه خانوادگی نیست و از نظر اخلاقی نیز رفتاری ارزشمند محسوب می شود. البته میزان و شکل این خدمت در خانواده های مختلف متفاوت است و قرار نیست همه فرزندان دقیقا به یک شیوه از مادر مراقبت کنند.
خدمت به مادر بیمار و والدین نیازمند مراقبت
وقتی مادر یا پدر به بیماری، ضعف جسمی یا ناتوانی دچار می شوند، نیاز آنها به حمایت ممکن است افزایش پیدا کند. ثواب نگهداری از مادر بیمار را می توان در ارزش کمک و احسان به والدین جست و جو کرد؛ به ویژه زمانی که فرزند با صبر و احترام در کنار والدین حضور دارد و برای کاهش درد، تنهایی و مشکلات آنها تلاش می کند.
خدمت به پدر و مادر مریض نیز فقط به مراقبت جسمی محدود نمی شود. پیگیری درمان، تهیه دارو، همراهی برای مراجعه به پزشک، کمک در امور شخصی و حتی یک تماس یا گفت و گوی محبت آمیز می تواند بخشی از حمایت فرزند باشد. در خانواده هایی که چند فرزند حضور دارند، بهتر است این مسئولیت ها با توجه به توان و شرایط هر فرد تقسیم شود تا مراقبت از والدین به یک نفر محدود نشود.
در عین حال، خدمت به والدین نباید به معنای نادیده گرفتن توانایی و استقلال آنها باشد. اگر مادر یا پدر می تواند بخشی از کارهای شخصی خود را انجام دهد، بهتر است فرزندان تا حد امکان به حفظ استقلال او کمک کنند و تنها در بخش هایی که واقعا نیاز به حمایت وجود دارد، وارد عمل شوند.
حکم تعویض پوشک مادر توسط پسر چیست؟
اگر مادر به دلیل کهولت سن، بیماری یا ناتوانی جسمی برای تعویض پوشک به کمک نیاز داشته باشد، پسر می تواند در حد ضرورت به او کمک کند؛ اما در مسائل شرعی، محرم بودن مادر و پسر به این معنی نیست که نگاه کردن یا لمس کردن تمام قسمت های بدن مادر بدون محدودیت جایز است. بنابراین هنگام کمک به مادر باید تا حد امکان بدن او پوشیده باشد و فقط به اندازه ای که برای انجام مراقبت ضروری است، اقدام شود.
از طرف دیگر، اگر امکان استفاده از کمک همسر، دختر، پرستار زن یا یکی دیگر از زنان خانواده وجود داشته باشد، برای امور شخصی مانند تعویض پوشک بهتر است از فردی استفاده شود که انجام این مراقبت برای او مناسب تر است. با این حال، اگر شرایط مادر به گونه ای باشد که پسر تنها فرد حاضر و در دسترس باشد، نباید مادر را به حال خود رها کرد و می تواند در حد ضرورت به او کمک کند. در احکام جزئی مانند میزان نگاه یا لمس بدن، بهتر است نظر مرجع تقلید فرد نیز در نظر گرفته شود، زیرا ممکن است در جزئیات میان فتاوا تفاوت وجود داشته باشد.
حکم حمام بردن مادر توسط پسر چیست؟
اگر منظور از حمام بردن، کمک به مادر زنده و سالخورده برای استحمام باشد، اصل کمک و مراقبت از مادر کار ارزشمندی است؛ اما پسر باید هنگام کمک، پوشش و حریم بدنی مادر را رعایت کند و فقط به اندازه ضرورت به او کمک کند. اگر مادر می تواند خودش حمام کند، بهتر است استقلال او حفظ شود و پسر فقط در کارهایی مانند آماده کردن حمام، جابه جایی، ورود و خروج از حمام یا کارهایی که نیاز به کمک دارد، همراه او باشد.
اگر مادر برای شست وشوی بدن به کمک کامل نیاز داشته باشد، بهتر است در صورت امکان از یک مراقب زن یا یکی از زنان خانواده کمک گرفته شود. در منابع فقهی نیز درباره غسل دادن میت میان کمک به مادر زنده و غسل میت تفاوت وجود دارد و نمی توان حکم مربوط به غسل میت را مستقیما به استحمام مادر زنده تعمیم داد. برای نمونه، برخی منابع فقهی درباره غسل میت مادر توسط پسر، محدودیت های مشخصی را بیان کرده اند.
اجرت المثل نگهداری از پدر و مادر چیست؟
اگر یکی از فرزندان برای مدت طولانی از پدر یا مادر خود مراقبت کرده باشد، ممکن است این سوال مطرح شود که آیا می تواند در برابر این خدمات، اجرت دریافت کند یا خیر. در حقوق ایران، مبنای عمومی اجرت المثل در ماده ۳۳۶ قانون مدنی آمده است. بر اساس این ماده، هرگاه شخصی به درخواست دیگری کاری را انجام دهد که عرفا برای آن اجرت در نظر گرفته می شود، اصل بر استحقاق اجرت است؛ مگر اینکه مشخص شود فرد از ابتدا قصد انجام رایگان آن کار را داشته است.
بنابراین، اجرت المثل نگهداری از پدر و مادر به صورت خودکار و صرفا به دلیل مراقبت از والدین ایجاد نمی شود و نمی توان گفت هر فرزندی که از پدر یا مادر خود مراقبت کرده، حتما مبلغ مشخصی طلبکار است. در چنین دعوایی باید شرایط قانونی، نحوه انجام مراقبت، درخواست یا اذن والدین، عرفا اجرت داشتن خدمات و موضوع قصد تبرع بررسی شود. در نهایت، تشخیص استحقاق و میزان اجرت بر عهده مرجع قضایی است.
اجرت المثل نگهداری از مادر چقدر است؟
برای اجرت المثل نگهداری از مادر نمی توان یک مبلغ ثابت و از پیش تعیین شده اعلام کرد. مبلغ احتمالی به عواملی مانند مدت مراقبت، نوع خدمات انجام شده، میزان وابستگی مادر، حجم کار، شرایط فرد مراقبت کننده و عرف مربوط به انجام چنین خدماتی بستگی دارد و در صورت طرح دعوا، میزان آن با توجه به شرایط پرونده تعیین می شود.
برای مثال، مراقبت از مادری که کاملا مستقل است با مراقبت از مادری که برای تغذیه، جابه جایی، بهداشت شخصی، مصرف دارو و سایر امور روزمره به کمک مداوم نیاز دارد، از نظر میزان و نوع خدمات یکسان نیست. به همین دلیل نمی توان صرفا بر اساس تعداد سال های مراقبت، مبلغ مشخصی را محاسبه کرد.
آیا برای مراقبت از پدر یا مادر می توان اجرت المثل مطالبه کرد؟
در برخی شرایط، امکان مطالبه اجرت المثل برای انجام خدمات وجود دارد، اما این حق قطعی و خودکار نیست. ماده ۳۳۶ قانون مدنی، انجام عمل به امر دیگری و عرفا دارای اجرت بودن آن را از مبانی استحقاق می داند و در عین حال تصریح می کند که اگر قصد تبرع یا رایگان انجام دادن کار ثابت شود، اجرتی تعلق نمی گیرد.
بنابراین اگر فرزندی سال ها از پدر یا مادر مراقبت کرده باشد، برای مطالبه اجرت المثل باید شرایط پرونده و مدارک موجود بررسی شود. مستنداتی مانند شواهد مربوط به میزان و مدت مراقبت، درخواست والدین، شهادت یا سایر مدارک قابل ارائه می تواند در اثبات ادعا اهمیت داشته باشد؛ البته تشخیص نهایی با دادگاه است و نمی توان بدون بررسی پرونده، دریافت اجرت المثل را تضمین کرد.
چه زمانی فرزندان به کمک پرستار یا مراقب سالمند نیاز دارند؟
مراقبت از پدر و مادر همیشه به حضور شبانه روزی یکی از فرزندان نیاز ندارد؛ اما گاهی شرایط زندگی خانواده یا وضعیت جسمی والدین باعث می شود حضور یک مراقب حرفه ای ضروری یا بسیار کمک کننده باشد. هدف از استفاده از مراقب این نیست که نقش فرزندان حذف شود، بلکه می تواند بخشی از فشار مراقبت را کاهش دهد و در عین حال به والدین امکان دهد در محیط آشنای خانه زندگی کنند.
اشتغال همه فرزندان
اگر همه فرزندان شاغل باشند و ساعات کاری آنها اجازه حضور کافی در کنار والدین را ندهد، ممکن است انجام کارهای روزمره و پیگیری نیازهای والدین دشوار شود. در این شرایط می توان برنامه مراقبتی مشخصی تنظیم کرد تا در ساعات نبود فرزندان، فرد دیگری از والدین مراقبت کند و اعضای خانواده در سایر زمان ها همچنان در کنار آنها باشند.
دور بودن محل زندگی فرزندان
گاهی فرزندان در شهرهای مختلف یا حتی خارج از کشور زندگی می کنند و امکان رفت و آمد روزانه ندارند. در چنین شرایطی، استفاده از مراقب در منزل می تواند برای تامین نیازهای روزمره والدین راهکار مناسبی باشد. البته بهتر است فرزندان همچنان پیگیری وضعیت والدین، تماس منظم و نظارت بر کیفیت مراقبت را حفظ کنند.
نیاز به مراقبت چند ساعته
اگر والدین فقط در بخشی از روز به کمک نیاز داشته باشند، لزوما نیازی به مراقبت تمام وقت نیست. برای مثال، ممکن است مادر برای آماده کردن غذا، انجام امور شخصی، خرید یا همراهی در مراجعه به پزشک چند ساعت در روز به کمک نیاز داشته باشد. در چنین شرایطی استفاده از پرستار ساعتی سالمند می تواند متناسب با میزان نیاز خانواده باشد.
بیماری یا ناتوانی والدین
برخی بیماری ها یا کاهش توانایی های جسمی ممکن است باعث شوند والدین برای جابه جایی، تغذیه، رعایت بهداشت، مصرف منظم دارو یا انجام امور شخصی به کمک بیشتری نیاز داشته باشند. اگر این نیازها از توان خانواده خارج شود، بهتر است به جای اینکه یک فرزند به تنهایی تمام مسئولیت را بر عهده بگیرد، از خدمات مراقبتی مناسب کمک گرفته شود.
نیاز به مراقبت شبانه
اگر والدین در طول شب دچار بی قراری، اختلال خواب، خطر زمین خوردن، نیاز مکرر به کمک برای رفتن به سرویس بهداشتی یا سایر مشکلات مراقبتی باشند، حضور یک مراقب شبانه می تواند امنیت آنها را بیشتر کند. این موضوع به ویژه زمانی اهمیت دارد که فرزندان به دلیل شغل یا شرایط زندگی امکان بیدار ماندن و مراقبت شبانه را نداشته باشند.
چه زمانی مراقبت حرفه ای انتخاب بهتری است؟
اگر والدین به مراقبت مستمر، تجربه مراقبتی یا رسیدگی منظم در طول روز و شب نیاز دارند، بهتر است خانواده هنگام انتخاب خدمات، به سابقه و مهارت مراقب، تناسب خدمات با شرایط والدین و اعتبار مجموعه ارائه دهنده توجه کند. انتخاب بهترین مرکز خدمات پرستاری در تهران نیز می تواند برای خانواده هایی که به دنبال مراقبت حرفه ای و مستمر در منزل هستند، اهمیت زیادی داشته باشد.
در هر حال، حضور مراقب حرفه ای جایگزین رابطه عاطفی فرزندان با والدین نیست. بهترین حالت این است که مراقبت تخصصی در کنار تماس، دیدار و حمایت عاطفی فرزندان انجام شود تا والدین هم از مراقبت مناسب برخوردار باشند و هم ارتباط خود را با خانواده حفظ کنند.
تجربه پرستاران در مراقبت و تقسیم مسئولیت والدین
در تجربه مراقبتی، یکی از مشکلاتی که در خانواده ها بیشتر دیده می شود، مشخص نبودن مسئولیت هاست؛ به طوری که گاهی یک فرزند به دلیل نزدیک بودن محل زندگی یا داشتن زمان آزاد، به تدریج بیشتر کارهای مراقبت از والدین را بر عهده می گیرد و پس از مدتی با خستگی جسمی و فشار روحی مواجه می شود. به همین دلیل بهتر است خانواده از همان ابتدا درباره نوع مراقبت مورد نیاز، زمان حضور هر یک از فرزندان، هزینه های درمان و نحوه پیگیری امور پزشکی با یکدیگر توافق کنند.
همچنین بهتر است شرایط والدین به صورت دوره ای بررسی شود، زیرا میزان نیاز به مراقبت ممکن است با افزایش سن یا بروز بیماری تغییر کند. اگر مراقبت های روزمره از توان خانواده خارج شود، کمک گرفتن از مراقب حرفه ای می تواند بخشی از این فشار را کاهش دهد؛ با این حال، نقش فرزندان در ارتباط عاطفی و حمایت از والدین همچنان اهمیت خود را حفظ می کند.
سخن آخر
در نهایت، مراقبت از پدر و مادر بهتر است به جای اینکه بر عهده یک فرزند قرار بگیرد، به صورت مشترک میان اعضای خانواده تقسیم شود. همه فرزندان لزوما شرایط یکسانی ندارند؛ یکی ممکن است به والدین نزدیک تر باشد، دیگری توان مالی بیشتری داشته باشد و فرد دیگری زمان آزاد بیشتری برای پیگیری امور درمانی داشته باشد. بنابراین تقسیم عادلانه مسئولیت، همیشه به معنی تقسیم مساوی کارها نیست، بلکه باید بر اساس توانایی و شرایط هر فرد انجام شود.
سوالات متداول
