پرستاری از بیماران قطع نخاعی یکی از پیچیدهترین و حساسترین جنبههای مراقبتهای پزشکی است که نیازمند تخصص، دقت و همدلی فراوان میباشد. این بیماران به دلیل محدودیتهای شدید حرکتی و وابستگی به دیگران برای انجام فعالیتهای روزمره، نیاز به مراقبتی ویژه و همهجانبه دارند که تنها با مهارتهای حرفهای و آموزشهای تخصصی امکانپذیر است.
در این راستا، پرستار اول با ارائه خدمات پرستار بیمار در منزل، پرستاران متخصص خود را برای مراقبتهای جامع از این عزیزان معرفی میکند. خدمات ما شامل جابجایی ایمن بیمار، مراقبت از زخمهای بستر، نظارت بر وضعیت تنفسی، تغذیه و دارودرمانی و ارائه حمایت روانی و اجتماعی به بیماران است. پرستاران سلامت اول با درک کامل از چالشهای جسمی و روحی این بیماران، به بهبود کیفیت زندگی آنان کمک کرده و روند درمانی را تسهیل میکنند. مراقبت در محیط خانه نهتنها موجب راحتی بیشتر بیماران میشود، بلکه باعث کاهش استرس و ایجاد احساس امنیت و آرامش در آنان میگردد.
علائم قطع نخاعی
بیماران نخاعی معمولاً بلافاصله پس از وقوع آسیب درجاتی از فلج را تجربه میکنند. علاوه بر این ممکن است به مرور زمان و به دلیل خونریزی یا تورم در ناحیه نخاع، سلولهای عصبی بیشتری از بین بروند. با این حال، علائم و نشانههای آسیب نخاعی در افراد مختلف متفاوت است. برخی از شایعترین علائمی که پرستاری از بیمار قطع نخاعی دارد، شامل موارد زیر است:
بیحسی، گزگز یا عدم حس داشتن در دستها و پاها
این علائم نشاندهنده آسیب به اعصاب حسی در نخاع هستند. اعصاب حسی اطلاعات را از اندامها به مغز منتقل میکنند. قطع یا آسیب به این اعصاب میتواند باعث از دست رفتن حس، بیحسی یا گزگز در اندامها شود که معمولاً در ناحیه پایینتر از محل آسیب رخ میدهد.
عدم توانایی در حرکت
این وضعیت به علت آسیب به اعصاب حرکتی در نخاع رخ میدهد. اعصاب حرکتی سیگنالهای مغز را به عضلات منتقل میکنند و آسیب به آنها میتواند باعث فلج کامل یا جزئی در نواحی خاصی از بدن شود. شدت آسیب بستگی به محل و میزان آسیبدیدگی دارد.
احساس درد یا فشار در سر، گردن یا پشت کمر
فشار یا آسیب به نخاع یا مهرهها میتواند باعث درد شدید در این نواحی شود. درد به دلیل التهاب، آسیب مستقیم به بافتها یا فشردگی عصبها بوده و به سایر قسمتهای بدن نیز منتشر میشود.
ضعف در هر قسمت بدن
ضعف عضلانی ناشی از آسیب به بخشهای مختلف نخاع است. اعصاب نخاعی مسئول کنترل قدرت عضلات هستند و آسیب به این اعصاب باعث کاهش توانایی در حرکت یا کاهش کنترل بر عضلات میشود.
قرار گرفتن سر یا ستون فقرات در موقعیتهای غیرطبیعی
این علامت معمولاً ناشی از شکستگی یا جابهجایی مهرههای ستون فقرات است. چنین وضعیتی میتواند به اعصاب نخاعی فشار آورده و خطر آسیب دائمی را افزایش دهد و به سرعت نیاز به مداخله پزشکی دارد.
فلج شدن
فلج در اثر آسیب شدید به نخاع رخ میدهد و میتواند کامل یا جزئی باشد. بسته به محل آسیب، فلج شامل یک یا چند اندام میشود و بر عملکرد سیستمهای مختلف بدن تأثیر میگذارد.
بیاختیاری ادرار یا مدفوع
این علامت به دلیل آسیب به اعصاب کنترلکننده مثانه و روده رخ میدهد. آسیب نخاعی منجر به از دست دادن توانایی کنترل بر این اندامها میشود که در افراد سالمند به علت ضعف عمومی بدن شایعتر است.
قطع نخاعی و پرستاری از بیمار قطع نخاعی یک وضعیت بحرانی است و نوعی بیماری لاعلاج محسوب میشود که میتواند به علائمی نظیر فلج، از دست دادن حس و مشکلات عملکردی جدی در اندامها و ارگانهای داخلی منجر شود. تشخیص بهموقع و درمان مناسب در بهبود کیفیت زندگی و کاهش عوارض نقش مؤثری ایفا میکند. اهمیت مراجعه سریع به مراکز درمانی در صورت مشاهده علائم مشکوک، کلیدیترین گام برای مدیریت این آسیب جدی است.
علت بروز قطع نخاعی
ضایعه نخاعی یکی از آسیبهای جدی و خطرناک است که در نتیجه ضربه یا آسیب به ستون فقرات یا نخاع رخ میدهد. این نوع آسیب میتواند عملکرد سیستم عصبی مرکزی را مختل کرده و عواقب جدی جسمی و حرکتی به همراه داشته باشد که نیاز به پرستاری از بیمار قطع نخاعی وجود دارد. عوامل مختلفی منجر به ایجاد ضایعه نخاعی میشوند که در ادامه به آنها میپردازیم:
تصادفات رانندگی
یکی از اصلیترین علل ضایعه نخاعی، تصادفات رانندگی است. وارد شدن ضربه شدید به کمر، گردن یا سر در هنگام برخورد وسایل نقلیه میتواند به طور مستقیم به ستون فقرات و نخاع آسیب برساند.
ضربههای فیزیکی (چاقو یا گلوله)
جراحات ناشی از ضربه چاقو یا اصابت گلوله به ستون فقرات یا اطراف آن، منجر به آسیبهای جبرانناپذیر نخاعی میشود. این نوع آسیبها معمولاً در حوادث خشونتآمیز یا درگیریها رخ میدهند.
عفونتها و التهابات نخاعی
برخی از بیماریها مانند التهابهای عفونی، آبسههای نخاعی یا مننژیت میتوانند باعث فشار بر نخاع و در نهایت آسیبدیدگی آن شوند. این نوع ضایعات معمولاً به صورت تدریجی ظاهر میشوند و در صورت عدم درمان به موقع به ضایعه نخاعی دائم منجر خواهند شد.
برقگرفتگی
برقگرفتگی شدید میتواند به نخاع آسیب برساند. عبور جریان الکتریکی از بدن موجب ایجاد سوختگیهای داخلی یا آسیب عصبی میشود که در برخی موارد به ضایعه نخاعی منجر خواهد شد.
سقوط از ارتفاع
افتادن از ارتفاع، بهویژه اگر همراه با ضربه شدید به ستون فقرات باشد، میتواند از دیگر دلایل شایع ضایعه نخاعی محسوب شود. این نوع حوادث معمولاً در محیطهای کاری، هنگام ورزش یا در حوادث خانگی رخ میدهند.
ضایعه نخاعی یکی از آسیبهای جدی بوده که نیازمند توجه فوری و درمان تخصصی است. آگاهی از علل مختلف آن میتواند به پیشگیری و کاهش خطرات این نوع آسیب کمک کند. رعایت نکات ایمنی، استفاده از تجهیزات محافظتی در محیطهای کاری و ورزشی و توجه به سلامت جسمانی از جمله اقداماتی است که خطر بروز این آسیب را به حداقل میرسانند.
انواع مختلف قطع نخاعی
بیشتر آسیبهای نخاعی به دلیل حوادث و تصادفات به وجود میآیند و میتوانند تأثیرات بسیار جدی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشند. این آسیبها به طور کلی به دو نوع تقسیم میشوند: ضایعه نخاعی ناقص و ضایعه نخاعی کامل. در ادامه به توضیح و پرستاری از بیمار قطع نخاعی میپردازیم:
ضایعه نخاعی ناقص
در ضایعه نخاعی ناقص، فرد بهطور کامل توانایی حرکت و احساس خود را از دست نمیدهد. به عبارتی، بخشهایی از بدن همچنان عملکرد خود را حفظ میکنند. برای مثال، ممکن است یک پا یا یک دست قادر به حرکت نباشد، اما طرف دیگر بدن عملکرد بهتری دارد.
این وضعیت معمولاً به معنای وجود درجاتی از حس یا حرکت در برخی اندامها است که برای بهبود نیاز به پرستار بیمار است. شدت و محدوده این نوع آسیب بسته به محل و میزان جراحت میتواند متفاوت باشد. درمان و فیزیوتراپی در این موارد به بهبود عملکرد فرد کمک میکند.
ضایعه نخاعی کامل
در این نوع آسیب، بیماران نخاعی بهطور کامل حس و توانایی حرکت در هر دو طرف بدن را از دست میدهد. این ضایعه میتواند در هر ناحیهای از طناب نخاعی رخ دهد، از گردن تا کمر. بسته به محل آسیب، عملکردهای حیاتی بدن از جمله کنترل مثانه، روده یا حتی تنفس، ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند. این نوع ضایعه معمولاً منجر به ناتوانی شدید میشود و نیاز به مراقبتهای ویژه و حمایت مداوم دارد.
به طور کلی، آگاهی از علل و نشانههای این آسیبها و همچنین دریافت درمانهای مناسب توسط پرستاران متبحر مجموعه پرستار اول، میتواند تأثیر بسزایی در مدیریت و بهبود وضعیت بیمار داشته باشد.
روش های نگهداری از بیماران مبتلا به قطع نخاعی
مراقبت از بیماران قطع نخاعی یک فرآیند چندوجهی بوده که نیازمند آگاهی، دقت و برنامهریزی دقیق است. در ادامه، جنبههای مختلف پرستاری از بیمار قطع نخاعی را بررسی میکنیم:
مراقبتهای حرکتی
مراقبت از بیماران قطع نخاعی در فعالیت حرکتی یکی از مهمترین بخشهای نگهداری از بیماران قطع نخاعی است. این بیماران ممکن است توانایی حرکت مستقل نداشته باشند یا تنها با استفاده از وسایلی مانند صندلی چرخدار یا بریس حرکت کنند. در چنین شرایطی، یک فیزیوتراپ نقش کلیدی در آموزش بیمار و خانواده او دارد. فیزیوتراپی به بهبود کنترل حرکات و جلوگیری از تحلیل عضلانی کمک میکند.
مراقبتهای مفصلی
حرکت محدود یا عدم حرکت بیماران قطع نخاعی میتواند به خشکی و سفتی مفاصل منجر شود. برای جلوگیری از این مشکل، تمرینات و حرکات ویژهای توسط پرستار یا فیزیوتراپ انجام میشود. این تمرینات کمک میکنند تا مفاصل نرم و انعطافپذیر باقی بمانند و احتمال بروز مشکلات جدیتر مانند آرتروز کاهش یابد.
مراقبتهای پوستی
زخم بستر یکی از شایعترین مشکلات در بیماران قطع نخاعی است. این زخمها به دلیل فشار طولانیمدت بر نقاط خاصی از بدن، مانند لگن و پاشنهها، ایجاد میشوند. برای جلوگیری از زخم بستر، تغییر مکرر وضعیت بیمار الزامی است. علاوه بر این، استفاده از تشکهای مخصوص ضد زخم بستر به توزیع بهتر فشار و کاهش خطر کمک میکند.
مراقبت از دستگاههای دفع
بیماران قطع نخاعی اغلب کنترل کافی بر عملکرد مثانه و روده خود ندارند. استفاده از سوند ادراری و برنامهریزی منظم برای تخلیه مثانه و روده از مهمترین اقدامات در این زمینه است. پرستاران باید به بیماران و خانواده آنها آموزشهای لازم درباره استفاده صحیح از تجهیزات و مدیریت دفع ارائه دهند. این مراقبتها برای پیشگیری از عفونتهای ادراری و مشکلات گوارشی حیاتی هستند.
مراقبتهای عاطفی و روانی
حمایت عاطفی نقش بسیار مهمی در بهبود وضعیت روانی و جسمی بیماران قطع نخاعی دارد. این افراد ممکن است احساس انزوا، ناامیدی یا افسردگی کنند. حضور مستمر اعضای خانواده و پرستاران، تشویق و صحبتهای امیدبخش تأثیر چشمگیری در بهبود روحیه بیمار دارد. همچنین، مراجعه به روانشناس برای کمک به بیماران نخاعی در مدیریت احساسات و تطبیق با شرایط جدید، ضروری است.
مراقبتهای تغذیهای
رژیم غذایی بیماران قطع نخاعی باید بر اساس نیازهای ویژه آنها تنظیم شود. این رژیم معمولاً شامل غذاهای غنی از فیبر برای جلوگیری از یبوست و درمان یبوست در سالمندان و منابع پروتئینی برای حفظ سلامت عضلات است. علاوه بر این، مصرف دقیق داروها طبق تجویز پزشک اهمیت زیادی دارد.
مراقبت از بیماران قطع نخاعی نیازمند یک برنامه منسجم و همکاری تیمی است. توجه به هر یک از جنبههای ذکر شده، از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری کرده و زندگی بیمار را بهبود میبخشد. انتخاب پرستاران و متخصصان حرفهای در این مسیر، تضمینی برای کیفیت بهتر مراقبتها خواهد بود.
مهارتهای کلیدی پرستار برای مراقبت از بیمار قطع نخاعی
پرستاران مراقب بیماران نخاعی در منزل باید مجموعهای از مهارتهای بالینی، جسمی و روانی را دارا باشند. بر اساس منابع بینالمللی این مهارتها عبارتند از:
جابجایی ایمن بیمار
تسلط به تکنیکهای جابجایی بدون ایجاد فشار یا آسیب به مهرههای نخاعی و مفاصل، با استفاده از وسایلی مانند بالابر بیمار (patient lift) یا تخته کشویی.
پیشگیری از زخم بستر (Pressure Ulcer Prevention)
شامل تغییر منظم وضعیت بیمار، استفاده از تشکهای مخصوص، بررسی روزانه پوست و رعایت اصول بهداشتی.
مراقبت از دستگاه تنفسی
در مواردی که بیمار دچار ضعف عضلات تنفسی است، پرستار باید توانایی ساکشن ترشحات، کار با اکسیژن و نظارت بر علائم حیاتی تنفسی را داشته باشد.
مدیریت دفع ادرار و مدفوع (Bowel & Bladder Program)
آشنایی با برنامههای تنظیم دفع، سوندگذاری، پیشگیری از عفونت مجاری ادراری و آموزش کنترل مثانه در منزل.
به نقل از وبسایت SIA (Spinal Injuries Association)
آسیبهای نخاعی میتوانند مسیرهای عصبی بین مغز و عضلات رکتوم و مقعد را قطع کنند. این موضوع میتواند منجر به از دست دادن حساسیت و کنترل بر زمان تخلیه رودهها شود که به این وضعیت اختلال عملکرد رودهای نوروژنی گفته میشود.
میزان تأثیرگذاری بر کنترل رودهها بستگی به عواملی مانند سطح آسیب نخاعی و اینکه آسیب کامل یا ناقص باشد، دارد. این بدان معناست که رویکرد مدیریت رودهها میتواند بسته به نیازهای خاص هر فرد، تفاوتهای زیادی داشته باشد.
مراقبت تغذیهای و دارویی
تهیه و اجرای رژیم غذایی متناسب با شرایط جسمی، کنترل داروها، و پیگیری ویزیت پزشک و تجویزات تخصصی.
پشتیبانی از تمرینات فیزیوتراپی و بازتوانی
اجرای تمرینات ساده روزانه زیر نظر فیزیوتراپ، جلوگیری از خشک شدن عضلات و کمک به حفظ تحرک باقیمانده بدن.
ویژگیهای شخصیتی پرستار بیماران آسیب نخاعی
پرستاری از بیماران با ناتوانی حرکتی نیازمند ویژگیهای روانی و بینفردی خاصی است، از جمله:
- هوش هیجانی و توان همدلی بالا
- صبر و تحمل بالا در شرایط سخت و تکراری
- قدرت جسمانی کافی برای انجام امور روزانه فیزیکی
- پایبندی به اصول اخلاق حرفهای و رازداری کامل
- توانایی کار گروهی با خانواده و سایر اعضای تیم درمان
- توان تصمیمگیری سریع در موقعیتهای حساس
خدمات تخصصی پرستار اول برای بیماران قطع نخاعی در منزل
«پرستار اول» با بهرهگیری از نیروهای آموزشدیده، متعهد و متخصص خدمات مراقبتی ویژهای برای بیماران دچار آسیب نخاعی در منزل ارائه میدهد. این خدمت با تمرکز بر کاهش عوارض ناشی از بیتحرکی، حفظ کرامت انسانی بیمار و ارتقاء کیفیت زندگی او طراحی شده است. پرستاران اعزامی پرستار اول با تسلط بر اصول علمی روز آمادهاند تا پشتیبانی فیزیکی، روانی و توانبخشی لازم را به صورت مستمر و در محیطی امن و آشنا برای بیمار فراهم کنند.
برای دریافت این خدمات، خانوادهها میتوانند از طریق تماس با مشاوران پرستار اول یا ثبت درخواست از طریق وبسایت، به سادگی فرآیند اعزام پرستار را آغاز کرده و از پشتیبانی کامل تیم مراقبت بهرهمند شوند.
سخن پایانی
پرستاری از بیمار قطع نخاعی وظیفهای مقدس و پرچالش بوده که نیازمند صبر، مهارت و عشق به همنوع است. انتخاب آگاهانه و مسئولانه در ارائه این مراقبتها، نهتنها به بیمار کمک میکند تا با چالشهای خود بهتر کنار بیاید، بلکه به پرستار نیز حس ارزشمندی و تأثیرگذاری میبخشد. موسسه پرستاری “پرستار اول” یکی از بهترین مرکز خدمات پرستاری در تهران، با تجربهای طولانی در ارائه خدمات پرستاری، به عنوان یکی از نامهای معتبر و قابل اعتماد در این حوزه شناخته میشود.
سوالات متداول
چگونه میتوان از زخم بستر در بیمار قطع نخاعی جلوگیری کرد؟
برای جلوگیری از زخم بستر در بیماران قطع نخاعی، باید بیمار را به طور منظم جابهجا کرد (حداقل هر دو ساعت یکبار)، از تشکهای ضد زخم بستر استفاده کرد و پوست بیمار را به دقت بررسی و مرطوب نگه داشت.
آیا بیماران قطع نخاعی قادر به احساس درد هستند؟
بسیاری از بیماران قطع نخاعی نمیتوانند درد را در نواحی زیر آسیب نخاعی احساس کنند، زیرا احساسات از طریق نخاع به مغز منتقل میشوند.
چگونه با پرستاری از بیمار قطع نخاعی، میتوان در انجام فعالیتهای روزمره کمک کرد؟
با استفاده از تجهیزات کمکی مانند ویلچرهای پیشرفته، لوازم بهداشتی مخصوص و فناوریهای دسترسی به تلفن یا کامپیوتر، بیمار میتواند تا حد زیادی به انجام فعالیتهای روزمره خود ادامه دهد. همچنین، با آموزش روشهای مناسب برای انجام کارهای روزمره، بیمار به استقلال بیشتری دست مییابد.
رژیم غذایی مناسب برای افراد قطع نخاعی چیست؟
بیماران قطع نخاعی، باید اسید چرب امگا 3 کافی دریافت کرده و همین طور رژیم غذایی آنها سرشار از ویتامین، کلسیم و مکملهای گیاهی باشد.
علائم قطع نخاع چیست؟
علائم قطع نخاع از جمله ناتوانی یا فلج کامل حرکتی، از دست دادن کنترل ادرار و مدفوع، اختلال شدید در تنفس، سردرد شدید، دردهای عضلانی متوسط تا شدید، پنومونی، عفونت مکرر و … هستند.
چرا بیمار قطع نخاعی به پرستار نیاز دارد؟
بیمار قطع نخاعی در اکثر مواقع توان حرکتی خود را در بخشهای مختلف از دست داده و نیاز به یک پرستار مجرب برای مراقبت و رسیدگی خواهد داشت.
