سردرد یکی از شایعترین شکایات زنان در دوران بارداری است که بیش از ۳۰ تا ۷۸ درصد مادران باردار آن را تجربه میکنند. این درد معمولاً نشانهای از تغییرات طبیعی بدن مانند افزایش هورمونهای استروژن و پروژسترون، رشد حجم خون، کمآبی، خستگی یا استرس است ؛ بهویژه در سهماهه اول که بدن در حال تطبیق با بارداری است.
اما گاهی این سردرد میتواند هشدار جدی باشد. اگر همراه با تاری دید، تورم ناگهانی دست و پا، درد زیر دنده راست، تهوع شدید یا فشار خون بالا باشد، ممکن است نشانه پرهاکلامپسی، کمخونی شدید، دیابت بارداری یا مشکلات دیگر باشد که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد. برای مادرانی که زیاد به این حالت دچار میشوند استفاده از خدمات مادریار ضروری به نظر میرسد.
سردرد در بارداری نشانه چیست؟
سردرد در بارداری اغلب نشانهای از تطابق بدن با تغییرات فیزیولوژیک طبیعی است. افزایش ناگهانی هورمونهای استروژن و پروژسترون باعث گشاد شدن عروق خونی مغز میشود و این امر میتواند سردردهای تنشی یا میگرنی ایجاد کند. همچنین، افزایش حجم خون تا ۵۰ درصد، کمآبی بدن، خستگی، استرس، کمبود خواب و تغییرات فشار خون از عوامل شایع هستند.
در سهماهه اول، این علائم به دلیل اوجگیری هورمونها شایعترند، در حالی که در سهماهه سوم، فشار رحم بر عروق لگنی، اضطراب زایمان و کمخونی میتوانند نقش داشته باشند. با این حال، گاهی سردرد میتواند هشداردهنده باشد و نشانهای از پرهاکلامپسی (فشار خون بالا همراه با پروتئین در ادرار)، کمخونی شدید، عفونتهای سینوسی یا مغزی، یا دیابت کنترلنشده باشد. اگر سردرد ناگهانی، شدید، مداوم یا همراه با تاری دید، تورم ناگهانی، درد زیر دنده راست یا تشنج باشد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد. این حالات ممکن است تا بعد از زایمان نیز ادامه داشته باشد که در این صورت نیاز به پرستار بچه برای نگهداری از نوزاد توصیه می شود.
علائم سردرد در بارداری
سردردهای بارداری معمولاً به صورت درد فشاری (مانند بستن نوار دور سر)، ضرباندار یا فشار در ناحیه پیشانی و سینوسها ظاهر میشوند. علائم شایع شامل حساسیت به نور و صدا، تهوع، استفراغ، خستگی مفرط، درد در شقیقهها یا پشت چشمها و گاهی هاله دیداری (دیدن جرقه یا خطوط زیگزاگ) قبل از شروع میگرن است.
سردرد تنشی اغلب دوطرفه و خفیف تا متوسط است و چند ساعت تا چند روز طول میکشد، در حالی که میگرن یکطرفه، شدید و همراه با تهوع و گاهی سوزش سر دل است و ممکن است ۴ تا ۷۲ ساعت ادامه یابد. سردردهای سینوسی با تب، ترشحات بینی و فشار در صورت همراه هستند و سردردهای مرتبط با پرهاکلامپسی شدید، مداوم و همراه با علائم سیستمیک مانند تاری دید یا تورم هستند. علائم مشابه سردردهای معمولی اما شدیدتر، طولانیتر و مقاومتر به درمانهای معمول:
نوع درد:
- فشار مداوم در دو طرف سر (سردرد تنشی)
- ضربان در یک طرف سر (میگرن)
- فشار در پیشانی و گونهها (سردرد سینوسی)
علائم همراه:
- حساسیت به نور و صدا
- تهوع و استفراغ
- خستگی مفرط
- سرگیجه
- درد گردن
- اختلالات بینایی مانند جرقه، خطوط زیگزاگ یا تاری دید
در موارد شدید (بهویژه سهماهه سوم):
- همراه با تورم دست و پا
- درد شکمی
- افزایش ناگهانی وزن
آیا سردرد در بارداری خطرناک است؟
در بیشتر موارد، سردرد در بارداری بیخطر است و با استراحت، هیدراتاسیون و درمانهای ساده برطرف میشود. اما در برخی موارد میتواند نشانهای از مشکلات جدی باشد. سردردهای خفیف و گاهبهگاه معمولاً نگرانکننده نیستند، اما سردردهای شدید، ناگهانی، مداوم یا همراه با علائمی مانند تاری دید، تورم ناگهانی، درد شکمی، تشنج یا از دست دادن هوشیاری نیاز به بررسی فوری دارند.
در سهماهه سوم، خطر پرهاکلامپسی افزایش مییابد و سردرد مداوم میتواند یکی از علائم اولیه آن باشد. بنابراین، هرگونه تغییر غیرعادی در الگوی سردرد باید با پزشک در میان گذاشته شود.
در مقالهای از سایت health.mountsinai میخوانیم:
تجربه سردرد در دوران بارداری به معنای ابتلا به پره اکلامپسی نیست. سایر علل شایع میتواند شامل کم آبی بدن، سطح پایین گلوکز خون، کمبود خواب و کم خونی باشد. به همین ترتیب، هیدراته ماندن و دریافت غذای کافی و خواب کافی، راههای خوبی برای جلوگیری از سردرد هستند. همچنین، اگر قبل از بارداری نوشیدنیهای کافئیندار زیادی مصرف میکنید، کاهش ناگهانی مصرف کافئین میتواند باعث سردردهای مرتبط با ترک آن شود.
اگر قصد دارید کافئین را ترک کنید، کنار گذاشتن تدریجی این نوشیدنیها میتواند از سردرد جلوگیری کند. بدن باردار شما، به خصوص در سه ماهه اول، تغییرات زیادی را پشت سر میگذارد. دانستن نحوه سازگاری با این تغییرات سریع، به آرامش بدن و ذهن شما کمک میکند تا بتوانید روی کودک خود تمرکز کنید.
سردرد در بارداری و جنسیت جنین
هیچ ارتباط علمی معتبری بین شدت یا نوع سردرد در بارداری و جنسیت جنین وجود ندارد. برخی افسانههای عامیانه ادعا میکنند که سردرد زیاد ممکن است نشانه پسر بودن جنین باشد یا تهوع شدید نشانه دختر بودن، اما این باورها کاملاً بیاساس و فاقد شواهد علمی هستند. جنسیت جنین تنها از طریق روشهای پزشکی مانند سونوگرافی در هفته ۱۶ تا ۲۰ یا آزمایش NIPT (آزمایش خون مادری برای تشخیص DNA جنین) قابل تعیین است و علائم بارداری نمیتوانند معیار قابل اعتمادی برای پیشبینی جنسیت باشند.
درمان سریع سردرد بارداری
برای تسکین سریع، از کمپرس سرد روی پیشانی یا پشت گردن به مدت ۱۵ دقیقه استفاده کنید، در اتاق تاریک و ساکت استراحت کنید و آب زیاد بنوشید. ماساژ ملایم شقیقهها با روغن نعنا یا اسطوخودوس (با احتیاط و تأیید پزشک) نیز مؤثر است. در صورت نیاز، استامینوفن ۵۰۰ میلیگرم تنها داروی مجاز و ایمن در بارداری است، اما باید با نظر پزشک و در کمترین دوز مصرف شود.
درمان خانگی سردرد در بارداری
روشهای خانگی شامل نوشیدن چای زنجبیل (یک فنجان در روز برای کاهش التهاب و تهوع)، کمپرس گرم روی گردن، تمرینات تنفسی عمیق، یوگا بارداری، دوش آب ولرم و خواب منظم ۷ تا ۹ ساعت در شب است. اجتناب از محرکهایی مانند نور شدید، صداهای بلند، بوهای تند و استرس نیز ضروری است. مصرف مکمل منیزیم (۳۰۰–۴۰۰ میلیگرم در روز با تجویز پزشک) میتواند به کاهش انقباض عروق و سردردهای تنشی کمک کند.
درمان سردرد در ماه آخر بارداری
در ماه آخر، درمان مشابه است اما نظارت دقیقتر لازم است و بهتر است از خدمات پرستار زن باردار استفاده شود. خواب به پهلوی چپ برای بهبود گردش خون، پیادهروی روزانه ۲۰ دقیقه، کنترل هفتگی فشار خون و اجتناب از ایستادن طولانی توصیه میشود. در صورت شدت سردرد، پزشک ممکن است مکمل منیزیم یا در موارد نادر، داروهای خاصی مانند وراپامیل را تجویز کند. هرگونه سردرد شدید باید به عنوان علامت احتمالی پرهاکلامپسی جدی گرفته شود.
آیا مصرف مسکن سردرد در دوران بارداری بیخطر است؟
تنها داروی ایمن و توصیهشده برای سردرد در بارداری استامینوفن (پاراستامول) است که توسط سازمانهای معتبر مانند ACOG در تمام سهماههها مجاز شناخته شده است. ایبوپروفن و آسپیرین، بهویژه در سهماهه سوم، ممنوع هستند زیرا میتوانند باعث بسته شدن مجرای شریانی جنین، خونریزی یا مشکلات کلیوی شوند. داروهای میگرن مانند سوماتریپتان تنها در موارد شدید و با نظر متخصص نورولوژیست قابل استفاده هستند. همیشه قبل از مصرف هر دارویی با پزشک مشورت کنید و از دوزهای پایین و کوتاهمدت استفاده کنید.
برای سردرد در بارداری چه بخوریم؟
تغذیه مناسب نقش کلیدی در پیشگیری و کاهش سردرد دارد. مصرف غذاهای غنی از منیزیم مانند بادام، اسفناج، موز و غلات کامل، آنتیاکسیدانها مانند توتها، پرتقال و هویج، و پروتئینهای کمچرب مانند مرغ، ماهی و تخممرغ توصیه میشود. نوشیدن حداقل ۳ لیتر آب در روز و مصرف وعدههای غذایی منظم برای جلوگیری از افت قند خون ضروری است. از مصرف کافئین بیش از ۲۰۰ میلیگرم در روز، شکلات، پنیرهای کهنه و غذاهای فرآوریشده که محرک میگرن هستند، خودداری کنید.
زنان باردار با سردرد باید بر مصرف غذاهای تثبیتکننده قند خون تمرکز کنند. لوبیا با آب پرتقال (برای جذب بهتر آهن)، غلات کامل، میوههای تازه، سبزیجات برگدار و منابع امگا۳ مانند ماهی سالمون و گردو مفید هستند. وعدههای کوچک و مکرر (هر ۳ ساعت) به جلوگیری از افت قند خون و سردرد کمک میکند. از غذاهای شیرین، فستفود و محرکهای میگرن اجتناب شود.
| گروه غذایی | مواد پیشنهادی | فایده اصلی | مقدار پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| هیدراتاسیون | آب، آبمیوه طبیعی، دمنوش بابونه | جلوگیری از کمآبی و سردرد تنشی | ۳ لیتر در روز |
| منیزیمدار | بادام، اسفناج، موز، تخم کدو | کاهش انقباض عروق و اسپاسم عضلانی | ۱ مشت بادام یا ۱ موز روزانه |
| آنتیاکسیدان | توتفرنگی، بلوبری، هویج، پرتقال | کاهش التهاب عروقی | ۱ فنجان توت یا ۱ پرتقال |
| پروتئین | مرغ، ماهی سالمون، تخممرغ | تثبیت قند خون | ۱۰۰ گرم در وعده اصلی |
| امگا۳ | گردو، دانه چیا، ماهی | ضدالتهاب مغز | ۲ قاشق غذاخوری گردو |
توصیه: از مصرف شکلات، پنیر کهنه و کافئین بیش از ۲۰۰ میلیگرم در روز خودداری کنید.
آیا دیابت بارداری باعث سردرد می شود؟
بله، دیابت بارداری میتواند بهطور غیرمستقیم باعث سردرد شود. نوسانات قند خون منجر به کمآبی، خستگی و التهاب عروقی میشود که همگی از عوامل سردرد هستند. همچنین، دیابت بارداری با افزایش خطر فشار خون بالا و پرهاکلامپسی همراه است که سردرد یکی از علائم اولیه آنهاست. زنان مبتلا به دیابت بارداری باید قند خون خود را بهطور منظم کنترل کنند، رژیم غذایی متعادل داشته باشند و در صورت بروز سردرد مکرر، فوراً به پزشک اطلاع دهند.
سوالات متداول
