با افزایش سن، بدن انسان دچار تغییرات فراوانی میشود و برخی عملکردها مانند شنوایی، به مرور زمان کاهش مییابد. کم شنوایی یکی از شایعترین مشکلات سالمندان به شمار میآید و عموماً به دلایل فیزیولوژیکی مانند تغییرات داخلی گوش، مشکلات عصبی و یا آسیب دیدن اعصاب شنوایی رخ میدهد. این وضعیت که بهاصطلاح علمی “پیرگوشی” یا “پرزبایکورزیس” نامیده میشود، اثرات گستردهای بر کیفیت زندگی سالمندان دارد و همچون فشار خون در سالمندان، نیاز به توجه و مراقبت ویژه دارد.
در کنار تأثیرات جسمی، کم شنوایی میتواند عوارض روانی و اجتماعی نیز به دنبال داشته باشد. این شرایط ممکن است سبب بروز مشکلاتی همچون افسردگی، انزوای اجتماعی و حتی زوال عقل شود. از این رو، آگاهی از علائم، عوارض و روشهای درمانی آن، بهویژه برای اعضای خانواده و پرستار سالمند، اهمیت ویژهای دارد.
کم شنوایی در سالمندان چیست؟
کم شنوایی در سالمندان عمدتاً به دلیل تغییرات طبیعی مرتبط با افزایش سن بهوجود میآید. کاهش تدریجی قدرت شنوایی به دلیل تغییرات در ساختار داخلی گوش، اختلال در گردش خون در منطقه شنوایی و بروز آسیبهای عصبی است. همچنین عواملی مانند دیابت، فشار خون بالا و مصرف برخی داروها میتوانند در بروز و شدت کم شنوایی تأثیرگذار باشند. با افزایش سن، این تغییرات به تدریج و بدون آنکه فرد متوجه شود اتفاق میافتند، و ممکن است افراد مسن مقاومت کرده و مشکل خود را انکار کنند. این انکار معمولاً زمانی آشکار میشود که اطرافیان به مشکلات شنوایی فرد پی بردهاند.
کم شنوایی در سالمندان چه علائمی دارد؟
علائم کم شنوایی در سالمندان به صورت تدریجی ظاهر میشوند و در ابتدا ممکن است خود فرد و اطرافیان متوجه شدت این مشکل نشوند. با گذشت زمان و پیشرفت این عارضه، کم شنوایی به مشکلاتی در برقراری ارتباطات روزمره و کیفیت زندگی سالمند منجر میشود. در ادامه به برخی از مهمترین علائم کم شنوایی در سالمندان و توضیحات مفصلتر پیرامون هر کدام میپردازیم:
کاهش قدرت شنیدن صداهای آرام
یکی از نشانههای اولیه کم شنوایی در سالمندان، مشکل در شنیدن صداهای آرام است. سالمندان ممکن است در مکالمات روزانه به ویژه در محیطهای ساکت، برای شنیدن صداهای کم مجبور به تمرکز بیشتری شوند. این مشکل ممکن است در مکالمات تلفنی نیز شدت بیشتری پیدا کند، چرا که صدای کم میتواند باعث سردرگمی و ناتوانی در پیگیری صحبتها شود. از همین رو پرستار در منزل، باید توجه ویژهای به این علائم داشته باشد.
حساسیت به صداهای بلند
برخی سالمندان احساس میکنند که صداهای محیط اطراف آنها بیش از حد واقعی بلند هستند. این مشکل که به نوعی از حساسیت شنوایی مربوط است، به دلیل تغییرات در سیستم شنوایی و عملکرد مغز در پردازش صداها رخ میدهد. در چنین شرایطی، صداهای بلند مانند صدای تلویزیون، موسیقی یا حتی صدای دیگران در محیطهای شلوغ، برای فرد ناخوشایند و آزاردهنده میشود.
مشکل در تشخیص گفتار در محیطهای شلوغ
یکی از مشکلات اساسی در افراد مبتلا به کم شنوایی این است که در محیطهای شلوغ، مانند بازار، خیابانهای شلوغ یا رستوران، نمیتوانند به راحتی صدای مخاطب خود را تشخیص دهند. این موضوع به این دلیل است که کاهش قدرت شنوایی باعث اختلال در فیلتر کردن صداهای پسزمینه میشود و مغز دیگر نمیتواند صداهای ضروری را به خوبی از صداهای مزاحم جدا کند. این امر به طور طبیعی باعث سردرگمی، خستگی ذهنی و تمایل به انزوا در افراد سالمند میشود.
تمایل به افزایش صدای تلویزیون یا رادیو
سالمندان برای جبران کم شنوایی، صدای تلویزیون، رادیو یا دیگر وسایل صوتی را بیش از حد معمول بالا میبرند. این موضوع میتواند برای سایر اعضای خانواده یا همسایگان آزاردهنده باشد و در عین حال، نشانهای از مشکل شنوایی فرد باشد. این رفتار اغلب در حالی صورت میگیرد که فرد سالمند به مرور خود نیز متوجه نیاز به افزایش صدای تلویزیون میشود و در برابر پذیرش مشکل مقاومت نشان میدهد.
احساس زنگ یا صدای غیرطبیعی در گوشها
احساس زنگ یا صدای وزوز در گوشها، که به آن وزوز گوش نیز گفته میشود، یکی دیگر از نشانههای شایع کم شنوایی و پیرگوشی است. این صداها به صورت یک نویز مداوم یا متناوب در یک یا هر دو گوش شنیده میشوند و معمولاً در سکوت شب یا محیطهای آرام بیشتر احساس میشوند. این علائم میتوانند از خفیف تا شدید باشند و برای برخی از سالمندان باعث استرس و بیخوابی میشوند. این احساس زنگ یا نویز ممکن است ناشی از آسیب به سلولهای شنوایی گوش باشد که با افزایش سن رخ میدهد.
درخواست مکرر برای تکرار گفتهها
سالمندان کم شنوا معمولاً از اطرافیان میخواهند جملات خود را تکرار کنند یا بلندتر صحبت کنند. این رفتار نشانه واضحی از کم شنوایی است و اغلب به این دلیل رخ میدهد که فرد سالمند نمیتواند تمام کلمات را به درستی دریافت و پردازش کند. به ویژه در مکالمات سریع یا در مواجهه با کلمات مشابه، سالمند ممکن است دچار مشکل در تشخیص برخی صداها شود و در نتیجه از دیگران بخواهد که جملات خود را تکرار کنند.
افزایش تدریجی تنهایی و انزوا
علاوه بر مشکلات شنوایی فیزیکی، کم شنوایی میتواند تأثیر عمیقی بر وضعیت روحی و اجتماعی سالمند داشته باشد. کم شنوایی باعث میشود سالمندان کمتر در مکالمات و فعالیتهای اجتماعی شرکت کنند، چرا که از درک درست گفتار دیگران ناامید شده و به مرور زمان به انزوا و دوری از دوستان و خانواده متمایل میشوند.
کم شنوایی در سالمندان چه عوارضی دارد؟
کم شنوایی در سالمندان عوارضی فراتر از مشکلات شنوایی به دنبال دارد و میتواند باعث بروز مشکلاتی در سلامت جسمی و روانی آنها شود. برخی از عوارض عبارتند از:
- تأثیر بر عملکرد شناختی:
کم شنوایی میتواند باعث کاهش تواناییهای شناختی فرد شود. مطالعات نشان دادهاند که سالمندانی که دچار پیرگوشی هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به زوال عقل و از دست دادن حافظه قرار دارند. - افسردگی و اضطراب:
مشکلات شنوایی میتواند باعث شود که سالمندان در جمعها احساس ناراحتی کرده و از تعامل با دیگران اجتناب کنند، که به مرور زمان میتواند به انزوای اجتماعی و افسردگی منجر شود. - کاهش اعتماد به نفس و مشکلات در ارتباطات روزمره:
سالمندان به دلیل مشکلات شنوایی ممکن است از شرکت در مکالمات دوری کنند که این امر باعث کاهش اعتماد به نفس و تمایل به ارتباطات اجتماعی میشود. - افزایش خطر سقوط و حوادث:
شنوایی کاهشیافته میتواند در تشخیص هشدارهای محیطی، مانند بوق ماشین، تأثیر منفی بگذارد و احتمال بروز حوادث را افزایش دهد.
راههای درمان کم شنوایی در سالمندان چیست؟
درمان کامل برای پیرگوشی تاکنون یافت نشده است، اما راهکارهایی برای بهبود کیفیت زندگی و کاهش عوارض این مشکل وجود دارند. برخی از روشهای درمانی و حمایتی عبارتند از:
- استفاده از سمعک:
سمعک یکی از اصلیترین وسایل کمکی برای بهبود شنوایی در سالمندان است که به آنها کمک میکند تا بهتر بشنوند. - کاشت حلزون گوش:
در مواردی که شنوایی به شدت کاهش یافته، کاشت حلزون میتواند به عنوان راهکاری موثر استفاده شود. این عمل جراحی شامل کاشت یک دستگاه الکترونیکی درون گوش است که به بهبود شنوایی کمک میکند. - آموزش لبخوانی و استفاده از دستگاههای کمکی دیگر:
در موارد شدیدتر، آموزش لبخوانی و استفاده از دستگاههای کمکی برای تقویت شنوایی در مکالمات مفید است.
به نقل از hopkinsmedicine :
درمان به علائم، سن و سلامت عمومی شما بستگی دارد. همچنین به شدت این وضعیت بستگی دارد. گزینه های درمانی برای کاهش شنوایی مرتبط با افزایش سن ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- سمعک
- دستگاه های کمکی، مانند تقویت کننده های تلفن یا فناوری که کلمات گفتاری را به متن تبدیل می کند
- آموزش استفاده از نشانه های بصری برای فهمیدن آنچه گفته می شود (گفتارخوانی)
- روش هایی برای جلوگیری از موم بیش از حد در گوش خارجی
پیشگیری و مراقبت منظم
مراقبتهای منظم و مراجعه به پزشک برای انجام آزمایشهای شنوایی، بهویژه در افرادی که به بیماریهای مزمنی مانند دیابت و فشار خون مبتلا هستند، میتواند کمک کند که مشکلات شنوایی زودتر تشخیص داده شده و از پیشرفت آن جلوگیری شود زیرا این بیماری یکی از شایع ترین بیماری های سالمندان است و بیتوجهی به آن، عوارض جبران ناپذیری به همراه دارد.
در پایان
کم شنوایی در سالمندان یکی از مشکلات رایج و آزاردهندهای است که با افزایش سن ایجاد میشود و میتواند بر کیفیت زندگی و توانایی برقراری ارتباط آنها تاثیر بگذارد. این مشکل به مرور زمان و با تغییرات طبیعی در بدن ایجاد میشود و عوامل دیگری مانند دیابت، فشار خون و برخی داروها نیز میتوانند آن را تشدید کنند. با وجود آنکه درمان قطعی برای پیرگوشی وجود ندارد، اما استفاده از روشهای حمایتی مانند سمعک، کاشت حلزون و آموزش لبخوانی میتواند به سالمندان کمک کند تا زندگی بهتری داشته باشند. شرکتهای پرستاری همچون “پرستار اول” که خدمات مراقبتی در منزل ارائه میدهند، میتوانند با فراهم آوردن محیطی امن و آرام، به سالمندان در بهبود و مدیریت بهتر شرایط زندگی کمک کنند. توجه به نیازهای سالمندان، بهخصوص در حوزه شنوایی، میتواند به افزایش کیفیت زندگی آنها و بهبود وضعیت روحی و جسمیشان کمک کند.
سوالات متداول
آیا میتوان از بروز کم شنوایی در سالمندان جلوگیری کرد؟
بروز کم شنوایی در افراد مسن اغلب غیرقابل جلوگیری است، اما میتوان با اقداماتی مانند محافظت از گوشها در برابر صداهای بلند و کنترل بیماریهای مزمن مانند دیابت، سرعت پیشرفت این مشکل را کاهش داد.
آیا سمعک میتواند شنوایی سالمندان را به حالت طبیعی برگرداند؟
سمعک میتواند به بهبود شنوایی کمک کند، اما شنوایی را به حالت طبیعی برنمیگرداند. این دستگاه فقط به تقویت صداها کمک میکند و در مواردی مانند از دست دادن شدید شنوایی، نیاز به روشهای دیگر مانند کاشت حلزون نیز ممکن است.
آیا کم شنوایی سالمندان بر سلامت روانی آنها تأثیر دارد؟
بله، کم شنوایی میتواند به افسردگی، انزوای اجتماعی و کاهش کیفیت زندگی منجر شود. سالمندان کم شنوا ممکن است از برقراری ارتباط اجتناب کنند و این امر تأثیر منفی بر روحیه آنها دارد.
